Chứng Khó Tính Toán (Dyscalculia) Và Tự Kỷ

Tác giả: Leigh De Silva, MAS

Chứng khó tính toán là gì, và vì sao việc giải quyết khiếm khuyết này lại quan trọng?

Chứng khó tính toán (dyscalculia) là một khuyết tật học tập ảnh hưởng đến cách một người hiểu và làm việc với các con số. Trong khi nhiều trẻ gặp khó khăn chung với môn toán, chứng khó tính toán là một khiếm khuyết dai dẳng, đáng kể. Nó ảnh hưởng đến khả năng học và áp dụng các khái niệm toán học của trẻ, dù đã được hướng dẫn và hỗ trợ đầy đủ.

Dù chứng này có thể xảy ra ở những cá nhân phát triển điển hình, nó phổ biến hơn ở trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ (ASD). Việc giải quyết khó khăn toán học ở trẻ tự kỷ là điều thiết yếu đối với thành công học tập và chức năng khi trưởng thành sau này của các em.

Nhận biết chứng khó tính toán

Trẻ mắc chứng khó tính toán có thể gặp khó khăn với nhiều khái niệm toán học khác nhau. Dưới đây là một số dấu hiệu phổ biến:

• Khó hiểu các khái niệm số (nhiều hơn, ít hơn)

• Gặp khó khăn với việc đếm hoặc hiểu các khái niệm đếm

• Khó nhận biết và hiểu các ký hiệu toán học (+, -, x, ÷)

• Khó ghi nhớ các phép tính cơ bản (bảng cửu chương)

• Thách thức với tính nhẩm

• Khó xem giờ

• Vấn đề với tư duy không gian

• Gặp khó khăn khi hiểu và giải các bài toán đố

• Lỗi tính toán

• Phụ thuộc vào việc đếm ngón tay hoặc các chiến lược kém hiệu quả khác

• Tốc độ tính toán chậm

• Khó hiểu hoặc sử dụng tiền và tính tiền thối

• Vấn đề về tổ chức khi làm toán và xếp thẳng hàng các con số

• Lo âu về môn toán

Dưới đây là một số dấu hiệu hành vi khác có thể chỉ ra khả năng gặp khuyết tật về toán học hoặc học tập:

• Đặt câu hỏi để kiểm tra sự hiểu biết thường xuyên hơn những trẻ khác

• Từ chối tham gia vào tiết học toán

• Sự tự tin thấp trong mọi lĩnh vực học tập, cho rằng mình đã đọc sai hoặc hiểu sai

• Lo âu cao hoặc từ chối đến trường

Trong khi nhiều người hiểu rõ tác động đáng kể của chứng khó đọc (dyslexia) đối với khả năng đọc viết và học tập, điều tương tự không đúng với chứng khó tính toán. Rối loạn này có tác động sâu rộng và gây lo âu, không chỉ trong giờ học toán mà còn trong các kỹ năng sinh hoạt hằng ngày ngoài đời thực.

Cha mẹ có thể tham khảo ý kiến của một nhà tâm lý học giáo dục về khó khăn toán học của con mình để có chẩn đoán chính thức. Một đánh giá toàn diện có thể bao gồm các bài kiểm tra toán chuẩn hóa, đánh giá nhận thức, và quan sát kỹ năng toán học của trẻ trong nhiều bối cảnh khác nhau.

Ưu tiên hàng đầu là đánh giá mức độ nghiêm trọng của vấn đề học tập, sau đó tìm ra những chiến lược phù hợp với hồ sơ học tập riêng của trẻ.

Mối liên hệ giữa tự kỷ và chứng khó tính toán

Chứng khó tính toán phổ biến hơn ở trẻ tự kỷ so với trẻ phát triển điển hình. Dù lý do chính xác cho tỷ lệ gia tăng này chưa được hiểu đầy đủ, một số yếu tố tiềm ẩn có thể góp phần vào sự chồng chéo giữa tự kỷ và chứng khó tính toán:

• Sự chồng chéo về nhận thức: Cả tự kỷ và chứng khó tính toán đều có thể liên quan đến những khác biệt trong xử lý nhận thức, chẳng hạn như thách thức về trí nhớ làm việc, sự chú ý, và chức năng điều hành.

• Khác biệt về giác quan và nhận thức: Người tự kỷ có thể có sự nhạy cảm giác quan hoặc khác biệt trong xử lý nhận thức, điều này có thể ảnh hưởng đến sự hiểu biết và sử dụng các con số của họ. Ví dụ, một số người có thể gặp khó khăn trong việc xử lý thông tin thị giác hoặc không gian.

• Thách thức về chức năng điều hành: Tự kỷ thường đi kèm với khó khăn về chức năng điều hành, bao gồm lập kế hoạch, tổ chức, và tính linh hoạt nhận thức. Những kỹ năng này cũng quan trọng đối với việc giải quyết vấn đề và lập luận toán học.

Các đặc điểm tự kỷ có thể ảnh hưởng đến sự hiểu biết toán học. Một số trẻ tự kỷ tập trung mạnh vào chi tiết nhưng gặp khó khăn khi nắm bắt các khái niệm toán học rộng hơn hoặc trừu tượng. Một số có thể xuất sắc trong việc ghi nhớ máy móc nhưng gặp khó khăn khi áp dụng các khái niệm toán học vào các bối cảnh khác nhau. Một số có thể cố gắng che giấu khó khăn của mình vì lý do xã hội.

Một cách để kiểm tra chứng khó tính toán cũng giống như với chứng khó đọc: tôi hỏi xem các chữ số hoặc số liệu có đứng yên trên trang giấy hay di chuyển khi trẻ đang cố đọc. Hầu hết trẻ gặp vấn đề này không nói với ai, cho rằng ai cũng trải qua điều tương tự.

Tác động đến cuộc sống hằng ngày và giáo dục

Chứng khó tính toán có thể ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống hằng ngày và giáo dục của trẻ. Về mặt sinh hoạt hằng ngày, người trưởng thành mắc chứng khó tính toán chưa được chẩn đoán có thể gặp khó khăn trong nhiều hoạt động thường ngày, chẳng hạn như:

• Xem giờ

• Đếm tiền và tính tiền thối

• Đo lường nguyên liệu khi nấu ăn

• Làm theo chỉ dẫn liên quan đến các thuật ngữ không gian (ví dụ: trái, phải)

• Ước lượng khoảng cách hoặc số lượng

• Quản lý tài chính cá nhân

Những khó khăn này có thể ảnh hưởng đến khả năng đạt được sự độc lập của người trưởng thành và chất lượng cuộc sống tổng thể của họ.

Chiến lược hỗ trợ trẻ mắc tự kỷ và chứng khó tính toán

Trẻ mắc tự kỷ và chứng khó tính toán cần một cách tiếp cận đa dạng, giải quyết nhu cầu và điểm mạnh riêng biệt của các em. Dưới đây là một số chiến lược hiệu quả:

Giảng dạy đa giác quan

Các phương pháp giảng dạy đa giác quan có thể đặc biệt hiệu quả. Những cách tiếp cận này liên quan đến việc sử dụng các phương thức thị giác, thính giác, vận động, và xúc giác để dạy các khái niệm toán học.

Công cụ hỗ trợ trực quan

Cung cấp trục số, sơ đồ tổ chức, biểu đồ, và hình minh họa. Lịch trình và bộ đếm thời gian trực quan cũng có thể giúp quản lý thời gian và tổ chức.

Chia nhỏ nhiệm vụ

Chia các nhiệm vụ toán học phức tạp thành các bước dễ quản lý để giảm bớt cảm giác choáng ngợp.

Phát huy điểm mạnh và sở thích

Kết hợp điểm mạnh và sở thích vào việc học và đánh giá toán học khi có thể. Ví dụ, nếu trẻ thích tàu hỏa, hãy sử dụng bảng giờ tàu để dạy các khái niệm toán học như thời gian, khoảng cách, và phương trình.

Ứng dụng vào cuộc sống thực

Kết nối các khái niệm toán học với các tình huống thực tế, như đi mua sắm tạp hóa, nấu ăn, hoặc lên kế hoạch cho một chuyến đi, những việc đòi hỏi áp dụng kỹ năng toán học.

Hoạt động tại nhà

Một số hoạt động cha mẹ có thể thực hiện tại nhà để giúp cải thiện kỹ năng toán học bao gồm:

• Chơi các trò chơi board game hoặc bài liên quan đến đếm, chiến thuật, hoặc giải quyết vấn đề

• Sử dụng vật dụng thao tác như khối gỗ, hạt, hoặc đồng xu để đếm và phân loại

• Kết hợp toán học vào các thói quen hằng ngày, như đếm số bước khi đi bộ hoặc đo lường nguyên liệu khi nấu ăn

Giải quyết lo âu

Giáo viên có thể xây dựng lòng tin bằng cách tránh đặt câu hỏi toán học công khai mà học sinh không thể trả lời. Hãy khuyến khích văn hóa đón nhận sai lầm để học tập trong lớp học, và thảo luận về cách mỗi bộ não hiểu và nhìn nhận thông tin khác nhau. Hỗ trợ sự tò mò, không phải sự hoàn hảo.

Kế hoạch Giáo Dục Cá Nhân Hóa (IEP)

Trong IEP của con bạn, hãy yêu cầu các điều chỉnh sau:

• Thêm thời gian cho các nhiệm vụ và bài kiểm tra toán

• Chỗ ngồi ưu tiên để giảm thiểu xao nhãng

• Sử dụng vật dụng thao tác hoặc công cụ hỗ trợ trực quan

• Bài tập được điều chỉnh hoặc giảm khối lượng công việc

• Phương pháp đánh giá thay thế (ví dụ: thi vấn đáp)

• Công nghệ hỗ trợ (ví dụ: máy tính bỏ túi, phần mềm toán học)

Tổng kết mọi thứ

Chứng khó tính toán ảnh hưởng đến nhiều trẻ tự kỷ. Điều quan trọng là nhận biết các dấu hiệu, hiểu tác động của chúng, và triển khai các chiến lược hỗ trợ hiệu quả để đạt được thành công trong toán học và trong cuộc sống.

Khi hợp tác cùng nhau, cha mẹ, nhà giáo dục, và các chuyên gia có thể tạo ra sự khác biệt cho trẻ mắc tự kỷ và chứng khó tính toán, thúc đẩy sự tự tin, độc lập, và an lành tổng thể của các em.

Nguồn:

Dyscalculia and Autism – Leigh De Silva, MAS, Autism Parenting Magazine, Issue 179 (05/2025). Dịch và biên soạn với sự cho phép của tòa soạn.