Câu Chuyện Thành Công: Học Sinh Và Tấm Chăn Chắp Vá Tự Kỷ - Kyle

Tác giả: Karen Kaplan, MS

Karen Kaplan chia sẻ kỷ niệm về một học sinh đã tìm thấy thành công trong nhiều lĩnh vực của cuộc sống hằng ngày.

Tôi đã từng viết về một tấm chăn chắp vá đặc biệt trong câu chuyện thành công trước đây. Tấm chăn gồm những ô vuông khắc họa từng đứa trẻ theo học tại trường của tôi với mức độ tự kỷ 2 hoặc 3. Mỗi học sinh đều được nhận vào ngôi trường tôi sáng lập, và tôi luôn có niềm hy vọng cho từng em, tin tưởng vào khả năng của các em. Đây là câu chuyện của Kyle.

Kyle

Ô vuông trong tấm chăn của Kyle có hai hình đôi bàn chân đi tất pyjama được cắt và dán ở giữa, cùng dòng chữ "Cảm ơn cô đã quan tâm đến con." Đó chính là đôi bàn chân đi tất đã cọ vào sàn gỗ mỗi khi Kyle thức giấc giữa đêm, không thể ngủ lại.

Tôi từng tự hỏi: Cha mẹ của những đứa trẻ này có thể chịu đựng bao nhiêu đêm mất ngủ trước khi gia đình họ tan vỡ? Họ có thể sống mà không có sự minh mẫn trong suy nghĩ trong bao lâu? Họ có thể tiếp tục hiện diện trong cuộc sống của con mình, dù kiệt sức về thể chất, trong bao lâu?

Vì vậy, tôi đã thiết kế một chương trình giúp những đôi bàn chân đi tất ấy ở yên trên giường và ngủ ngon, một chương trình giúp các bà mẹ đối diện với cảm giác tội lỗi mỗi khi bị hàng xóm, bạn bè, hay người thân nhìn với ánh mắt trách móc vì đã tìm một chương trình nội trú cho con mình.

Chương trình của Kyle bao gồm việc tích hợp nhiều thành phần: chế độ ăn uống, huấn luyện đi vệ sinh, cấu trúc sinh hoạt, tập thể dục, trị liệu ngôn ngữ, và học các kỹ năng sinh hoạt hằng ngày cũng như tiếp cận cộng đồng. Nó cũng bao gồm việc để mẹ của Kyle tham gia, để bà có thể hiểu cách chúng tôi dạy con mình và tiếp tục thực hiện tại nhà.

Giao tiếp với Kyle

Kyle không dùng lời nói để giao tiếp. Những người đã xây dựng mối quan hệ với cậu đều biết khi nào cậu vui, thất vọng, hay khó chịu. Tuy nhiên, cậu cần một cách để cho người khác biết khi cần đi vệ sinh, khi đói, khát, hoặc mệt, và khi muốn đi xe đạp hoặc đi bơi.

Chúng tôi đã thử phương pháp "giao tiếp toàn diện" (total communication), kết hợp ra dấu và nói cùng lúc. Nhân viên được huấn luyện để ra dấu các danh từ và động từ cơ bản khi nói chuyện, và chúng tôi đưa cho gia đình cậu một cuốn sách ngôn ngữ ký hiệu nhỏ với các ký hiệu cơ bản mà Kyle đang học, bao gồm 10 đến 20 yêu cầu phổ biến nhất của cậu.

Cuối cùng, đại từ "tôi" và động từ "muốn" cũng được thêm vào, nhưng Kyle thường bỏ qua chúng trừ khi được nhắc để dùng cả câu hoàn chỉnh.

Liệu pháp ngôn ngữ của Kyle bao gồm việc thể hiện sự hiểu biết bằng cách chỉ vào hình ảnh, đưa hình ảnh và đồ vật, và làm theo các chỉ dẫn một hoặc hai bước.

Trải nghiệm ngôn ngữ

Mỗi ngày đều tràn ngập những trải nghiệm ngôn ngữ: yêu cầu thức ăn hoặc đồ uống trong bữa ăn, làm theo chỉ dẫn, dọn bàn ăn, hoặc lấy chén đĩa ra khỏi máy rửa chén. Cậu học các động từ bằng cách thực hiện hành động trong khi nhân viên gọi tên hoạt động đó. Sau đó, họ yêu cầu cậu ra dấu hoặc chọn hình ảnh của hoạt động mà cậu vừa tham gia (trượt patin, quét nhà, hút bụi, lau nhà, chạy, bơi, leo trèo, đu đưa, hoặc rót nước).

Trong chương trình tại nhà, cậu thực hành một-kèm-một với chuyên viên trị liệu ngôn ngữ, theo nhóm với giáo viên, và sau đó với nhân viên nội trú.

Ngăn kéo tủ quần áo của cậu có dán hình ảnh bên ngoài các món đồ bên trong, nhờ đó cậu học cách khớp và tìm quần áo của mình nhanh chóng. Khi giặt đồ, cậu học cách ghép đôi tất, lấy chúng ra khỏi máy sấy, và gấp lại trước khi cất vào ngăn kéo.

Khi lấy nĩa, dao, và muỗng ra khỏi máy rửa chén, cậu học cách phân loại chúng vào ngăn đựng dụng cụ ăn uống, và xếp chồng đĩa cùng bát vào đúng vị trí trên kệ tủ.

Kyle học cách dọn giường, đánh răng, rửa tay, tắm rửa, dọn bàn ăn, làm salad, xếp máy rửa chén và máy giặt, tự mặc quần áo, và nhiều kỹ năng sinh hoạt hằng ngày khác.

Quy trình dạy những kỹ năng này được gọi là "Chuỗi Hành Vi Ngược" (Backward Chaining), một chiến lược điều chỉnh hành vi trong đó mỗi nhiệm vụ được chia nhỏ thành nhiều bước riêng lẻ. Với sự nhắc nhở bằng hình ảnh, lời nói, hoặc thể chất, Kyle được hỗ trợ học toàn bộ nhiệm vụ (bước cuối cùng trước) cho đến khi cậu có thể hoàn thành mà không cần bất kỳ sự giúp đỡ nào.

Chúng tôi làm mẫu, sau đó Kyle bắt chước, hoặc chúng tôi hướng dẫn cậu thực hiện từng bước bằng cách chuyển động cơ thể cậu. Sau đó, chúng tôi trò chuyện với Kyle qua từng bước của nhiệm vụ cho đến khi cậu có thể tự làm mà không cần làm mẫu hay nói chuyện hướng dẫn.

Nếu làm việc với Kyle ngày hôm nay, có lẽ tôi sẽ sử dụng một chương trình biểu tượng hình ảnh cho từng bước, theo trình tự hình ảnh và học cách hoàn thành nhiệm vụ. Kyle cũng có thể học cách hoàn thành nhiệm vụ thông qua việc học qua video mẫu (video modeling).

Tập thể dục

Tập thể dục là một phần không thể thiếu trong chương trình của Kyle. Mỗi buổi sáng trước giờ học, tất cả học sinh đều đi bộ hoặc chạy bộ quanh đường chạy tự làm của chúng tôi để bình tĩnh lại trước khi bắt đầu ngày học và để chuẩn bị cho Thế Vận Hội Đặc Biệt (Special Olympics).

Sau đó, học sinh dành thời gian hằng ngày trên tấm bạt lò xo cỡ lớn. Việc nhảy dường như làm giảm các hành vi tự kích thích của Kyle, cũng như của các học sinh khác. Các em càng nhảy lâu trên bạt lò xo, thực hiện động tác gập gối sâu và chuyển từ ngồi sang đứng, thì hành vi tự kích thích của các em càng giảm rõ rệt.

Trượt patin là một hoạt động yêu thích khác của Kyle. Cậu thích lao thẳng vào hàng rào gỗ, cảm nhận áp lực sâu của gỗ va vào giày trượt. Cậu cũng học cách đi xe đạp, và — bạn có thể đoán được — cậu thích đẩy chiếc xe đạp vào hàng rào gỗ để cảm nhận cú va chạm.

Kyle rất thích nước, đặc biệt là bơi dưới nước, nơi cơ thể cậu được bao bọc bởi áp lực sâu mà nó mang lại. Khi đi cắm trại cùng gia đình, cậu thích bơi hàng giờ trong hồ.

Ngày nay, nhờ nghiên cứu của chuyên viên trị liệu chức năng được cấp phép Tiến sĩ Jane Ayres, chúng ta hiểu được cách các hoạt động cảm nhận bản thể (proprioceptive activities — nhảy, đẩy, kéo, leo trèo, bơi, và nâng vật nặng) giúp trẻ tự kỷ tự điều hòa bản thân và giảm lo âu. Các can thiệp tích hợp và xử lý giác quan đóng vai trò then chốt trong việc lập kế hoạch trị liệu cho trẻ tự kỷ. Chúng ta biết qua nghiên cứu rằng học tập thông qua cảm nhận bản thể là cách hữu ích nhất để giúp trẻ tự kỷ hiểu cách thực hiện mọi việc.

Ô vuông trong tấm chăn của Kyle

Khi nhìn lại ô vuông kích thước 8x8 inch của Kyle và nhớ lại câu chuyện của cậu, tôi nhớ đến lòng dũng cảm của mẹ cậu khi giao con mình cho tôi chăm sóc. Tôi nhớ đến trái tim yêu thương của bà và sự tận tâm trong việc tìm kiếm sự giúp đỡ cho con trai mình.

Tôi nghĩ về những kiến thức mình đã tích lũy được khi tìm cách giúp đỡ cậu. Kyle đã đạt được thành công bất chấp nhiều thách thức. Nhìn lại tấm chăn đó khiến tôi nhớ về tầm quan trọng của việc không bao giờ từ bỏ.

Nguồn:

Success Stories: Students and the Autism Quilt - Kyle – Karen Kaplan, MS, Autism Parenting Magazine, Issue 178 (04/2025). Dịch và biên soạn với sự cho phép của tòa soạn.