Câu Chuyện Thành Công: Học Sinh Và Tấm Chăn Ghép Tự Kỷ - Max

Tác giả: Karen Kaplan, MS

Karen Kaplan chia sẻ những ký ức về các học sinh đã tìm thấy thành công trong nhiều lĩnh vực của cuộc sống và học tập.

Gần đây, tôi trải một tấm chăn đặc biệt được ghép từ nhiều ô vuông, mỗi ô khắc họa một cá nhân mắc tự kỷ Cấp độ 2 và Cấp độ 3. Cẩn thận trải nó lên ghế sofa, tôi đọc từng cái tên và hình dung lại khuôn mặt, giọng nói và hành vi của từng người.

Khi nhìn ngắm và chạm vào cả 52 ô vuông kích thước 8x8 inch ấy, tôi bắt đầu suy ngẫm về cách mỗi đứa trẻ tự kỷ đã ảnh hưởng đến hành trình cuộc đời tôi, và làm sao tôi có thể chia sẻ những ý tưởng hữu ích để giúp đỡ và hỗ trợ những người sống mỗi ngày trong phổ tự kỷ với những thách thức nghiêm trọng.

Ký ức về từng học sinh

Tôi hình dung lại sự độc đáo trong hành vi của từng đứa trẻ. Sarah đến thẳng từ bệnh viện tiểu bang, luôn đi giật lùi và cẩn thận liếm từng đồ vật trên đường đi. Mary, đầu cúi xuống, hai tay xoay tròn, búng ngón tay trong không khí trong khi phát ra tiếng huýt sáo. Tôi hình dung Mark ném chiếc TV bay nửa chừng qua phòng sinh hoạt chung, và Kyle bị nghẹn khi ăn dưa hấu.

Tôi nhớ lại hình ảnh Tina cầm một mẩu xơ vải nhỏ xíu giữa ngón cái và ngón trỏ, và Lisa trèo lên đỉnh thanh xà sân chơi, hai tay vẫy mạnh phía trên đầu.

Tôi thấy lại Michael đọc báo, đọc các chữ cái trên áo thun của mọi người, và đọc biểu tượng hãng xe trên từng chiếc xe chạy ngang qua.

Tôi hình dung Scott nói chuyện thì thầm, và Tracy lén ra ngoài đến tiệm Wendy's, tay xách giày. Tôi nhớ Christopher cởi hết quần áo và chạy vòng quanh hồ bơi, và Lisa nhảy múa với đôi chân vui vẻ. Cuối cùng, tôi hình dung Max xin phép để tránh nhìn vào mắt tôi trong khi cố gắng hiểu điều tôi đang nói.

Những cách giao tiếp khác nhau

Mỗi đứa trẻ đó đều cố gắng truyền đạt cảm xúc, nhu cầu và điều mình không thích theo những cách khác nhau:

• khóc,

• la hét,

• tự cắn mình,

• giật tóc,

• cười,

• đá,

• dắt tay dẫn đi,

• ngồi cạnh bên,

• đi đi lại lại,

• nhảy,

• chạy vụt đi,

• bịt tai bằng tay,

• phát ra âm thanh to, nhỏ, ngắn, dài,

• lặp lại các cụm từ,

• đánh vần,

• hát.

Mỗi đứa trẻ trên tấm chăn ấy đều được nhận vào trường của tôi vì tôi nhìn thấy hy vọng nơi các em. Tôi tin rằng mỗi em đều có thể học được, và mọi điều đều có thể nếu gia đình trở thành một phần của đội ngũ đa ngành.

Câu chuyện của Max:

Giao tiếp bằng mắt

Max là một thiếu niên cao, tóc vàng, gầy gò, dáng đi có phần vụng về, đeo kính gọng sừng mà cậu thường xuyên đẩy lên sống mũi mỗi ngày. Trên ô vuông chăn của cậu là tên cậu, hình ảnh chú gấu Winnie the Pooh, và dòng chữ "Oh, Bother" cạnh đầu chú gấu.

Max là học sinh có nhận thức cao nhất trong suốt hai mươi năm kể từ khi tôi thành lập và điều hành Quỹ Kaplan. Cậu biết đọc, biết viết, hiểu toán học, và có thể trò chuyện cùng tôi.

Tôi không nhớ rõ điều gì đã đưa Max đến văn phòng tôi vào buổi chiều mùa thu hôm đó. Nhưng tôi sẽ không bao giờ quên bài học tuyệt vời mà cậu đã dạy tôi qua một yêu cầu đơn giản, giúp tôi thấu hiểu hơn những thách thức giác quan mà cậu và những đứa trẻ khác phải đối mặt.

Max hỏi liệu cậu có thể liếc nhìn tôi trong chốc lát rồi hoàn thành yêu cầu của mình mà không cần tiếp tục duy trì giao tiếp bằng mắt hay không. "Con thấy khó để vừa nhìn vào mắt cô, vừa nghe cô nói, vừa trả lời cô cùng một lúc."

Chúng tôi thống nhất rằng cậu sẽ nhìn vào mặt tôi khi bước vào văn phòng hoặc khi bắt đầu cuộc trò chuyện, nhưng có thể nhìn xuống hoặc nhìn đi chỗ khác trong phần còn lại của cuộc trò chuyện.

Trong những năm đầu của can thiệp hành vi, việc kỳ vọng trẻ duy trì giao tiếp bằng mắt liên tục là quy trình tiêu chuẩn. Những đứa trẻ như Max được áp dụng mọi hình thức củng cố xã hội có thể để tăng khả năng duy trì giao tiếp bằng mắt lâu hơn. Đó từng là mục tiêu hành vi tiêu chuẩn được ghi trong bản Kế hoạch Giáo dục Cá nhân (IEP) của mọi trẻ tự kỷ.

Ngày nay, học sinh xem phim và diễn kịch, tiểu phẩm để hiểu cách định vị cơ thể nhằm thể hiện sự sẵn sàng trò chuyện, hoặc để nhận biết khi nào ai đó cảm thấy chán một chủ đề, đang vội, mệt mỏi, tức giận hay thất vọng.

Các chuyên gia và gia đình có được nền tảng từ công trình của những người như Michelle Garcia Winner, Jed Baker, Brenda Myles, và Tiến sĩ Janette McAfee — chỉ để kể tên một vài người — để dạy tư duy xã hội (social thinking) và giúp học sinh của chúng ta điều hướng thế giới xã hội.

Tạo hoạt động gắn kết cộng đồng và tương tác xã hội

Tôi hiểu rõ tầm quan trọng của việc tạo ra các hoạt động để Max và các học sinh khác gắn kết với cộng đồng của mình, để một ngày nào đó các em có thể tương tác xã hội trong trường học, gia đình và cộng đồng địa phương.

Max tham gia các bữa ăn được chuẩn bị và phục vụ theo kiểu gia đình. Vào những dịp đặc biệt, khăn trải bàn, hoa, hoặc trang trí ngày lễ được đặt trên hoặc ở giữa bàn ăn.

Max và những học sinh khác cùng chuẩn bị bữa ăn với đội ngũ nhân viên thông qua gợi ý bằng lời, hình ảnh trực quan, cử chỉ, hoặc hỗ trợ cầm tay hướng dẫn. Các em khuấy, đánh, hoặc trộn nguyên liệu trước khi nấu, và cùng bạn ăn dọn bàn, thu dọn bàn.

Học kỹ năng sống

Mỗi học sinh đều học cách rửa và cắt rau để làm salad, tìm và thêm nguyên liệu vào món ăn. Một phần của việc học cách tham gia cùng người khác trong môi trường gia đình bao gồm việc sử dụng máy nướng bánh mì, dụng cụ mở hộp thủ công hoặc điện, và vận hành lò vi sóng. Những thiết bị nhỏ này cũng hỗ trợ phát triển kỹ năng vận động tinh, lập kế hoạch vận động, và trình tự thao tác mà học sinh sẽ cần khi trưởng thành.

Nhân viên cùng tham gia với các bạn cùng nhà, làm mẫu về phép tắc ăn uống phù hợp, thói quen ăn uống, và cách trò chuyện. Họ hướng dẫn các yêu cầu như "Làm ơn đưa giúp mình lọ muối," và làm mẫu các câu hỏi, nhận xét như "Hôm nay ở trường con đã làm gì?"

Các hoạt động giải trí hằng ngày bao gồm những chuyến thăm thư viện, công viên giải trí, công viên khu vực, và sân chơi bowling. Học sinh cũng có những chuyến đi đến nông trại cây thông Giáng sinh, ruộng bí ngô, và trung tâm mua sắm. Các em học cách ngắm cửa hàng, uống sô-cô-la nóng tại các quán cà phê địa phương, xem phim, tham dự sự kiện thể thao hoặc vở kịch, và nghe hòa nhạc.

Nhân viên hỗ trợ học sinh bằng cách trình diễn và làm mẫu các hành vi phù hợp, hỗ trợ thể chất để khuyến khích sự tham gia, và hướng dẫn sử dụng các dải giao tiếp (communication strips).

Các bạn cùng nhà học cách chia sẻ không gian, luân phiên, chờ đợi nhu cầu của mình được đáp ứng, và làm việc theo nhóm. Bữa trưa là một sự kiện cộng đồng, các lớp nghệ thuật và âm nhạc được tổ chức theo nhóm từ bốn đến sáu học sinh, và các hoạt động thể chất như bơi lội và chạy bộ được thực hiện theo nhóm nhỏ.

Học sinh cùng tham gia các buổi tiệc sinh nhật và dã ngoại cùng nhân viên và phụ huynh. Các em cũng học cách tham gia Đại hội Thể thao Đặc biệt (Special Olympics).

Tìm thấy lòng can đảm để kết nối và học hỏi

Sự mới lạ luôn là thách thức với Max, và cậu cùng những bạn khác thường chống đối và cảm thấy choáng ngợp lúc ban đầu. Tuy nhiên, với sự hỗ trợ đúng cách, cấu trúc rõ ràng, sự kiên nhẫn, và việc dạy trước (pre-teaching), tất cả các em đều đã thành công trong các hoạt động nhóm.

Max đã tìm thấy lòng can đảm để yêu cầu những gì cậu cần để kết nối và học hỏi, điều này đã giúp tôi tìm kiếm những giải pháp và ý tưởng khác nhau để giúp trẻ mắc ASD tiếp thu tư duy xã hội và kỹ năng tương tác xã hội.

Max cũng giúp tôi nhận ra rằng tôi cần luôn cân nhắc cảm xúc của mỗi cá nhân trong phổ tự kỷ và hiểu cách các em có thể nhìn nhận và cảm nhận thế giới. Max đã giúp tôi kết nối sâu sắc hơn với trái tim của chính mình.

Nguồn:

Success Stories: Students and the Autism Quilt - Max – Karen Kaplan, MS, Autism Parenting Magazine, Issue 177 (03/2025). Dịch và biên soạn với sự cho phép của tòa soạn.