Giải Thích Về Cái Chết Cho Con Bạn Trong Phổ Tự Kỷ
Tác giả: Ronald I. Malcolm, EdD
Dưới đây là một số gợi ý hữu ích để bắt đầu một cuộc trò chuyện về cái chết với con bạn trong phổ tự kỷ.
Cái chết có thể là một chủ đề khó giải thích cho bất kỳ đứa trẻ nào, đặc biệt là khi trẻ có tự kỷ. Hãy cùng tìm hiểu một số cách để tiếp cận chủ đề này.
Lên kế hoạch trước
Hãy nhận thức rằng cái chết là một vấn đề mà sớm muộn cũng sẽ xuất hiện trong cuộc sống của bạn, con bạn, hoặc gia đình bạn. Hãy từng bước giúp con làm quen với việc trò chuyện về vấn đề quan trọng này.
Gia đình bạn có thể có những thành viên lớn tuổi, một người hàng xóm cao tuổi, hoặc thậm chí một thú cưng trong nhà. Bạn có thể dùng bất kỳ ví dụ nào trong số này để giúp con tham gia vào cuộc trò chuyện về chủ đề cái chết.
Lắng nghe cẩn thận
Khi bắt đầu trò chuyện với con trong phổ tự kỷ, bạn cần lắng nghe con thật cẩn thận. Trẻ có thể có rất nhiều câu hỏi muốn đặt ra. Nếu trẻ hỏi và bạn cảm thấy không thể trả lời, hoàn toàn ổn khi nói rằng bạn không biết.
Hãy cố gắng cung cấp thông tin chính xác trong một môi trường an toàn và thoải mái cho con. Hãy trung thực nhất có thể với con.
Đừng che chở con quá mức
Đừng cố gắng che chở con trong phổ tự kỷ khỏi những cuộc trò chuyện liên quan đến cái chết hay nỗi đau mất mát.
Đừng cho rằng vì con có tự kỷ nên con chưa sẵn sàng đối diện với chủ đề nhạy cảm này.
Nhiều người có thiện chí thường cố gắng bảo vệ những người khuyết tật khỏi những cuộc trò chuyện khó khăn. Hãy nhớ rằng trẻ khuyết tật cũng tò mò về những khái niệm như cái chết giống như bất kỳ đứa trẻ nào khác.
Nếu bạn không cung cấp cho con những thông tin chính xác về cái chết, con có thể bắt đầu tìm đến những người khác — những người có thể cung cấp thông tin không chính xác.
Đừng cho rằng con trong phổ tự kỷ không thể hiểu được khái niệm về cái chết.
Đối diện với cảm xúc của chính bạn
Trong khi nhiều phụ huynh gặp khó khăn khi trò chuyện về khái niệm cái chết, họ cũng có thể đang vật lộn với chính cảm xúc của mình xoay quanh chủ đề này. Việc xử lý cảm xúc của chính bạn về cái chết sẽ giúp bạn làm gương cho những phản ứng tích cực hơn cho con.
Các nguồn tài liệu hỗ trợ
May mắn là có rất nhiều nguồn tài liệu dành cho trẻ nhỏ giúp giải quyết vấn đề về cái chết. Có rất nhiều sách, video, phim,... hay mà bạn có thể sử dụng để hỗ trợ trò chuyện về chủ đề này. Hãy xem danh sách gợi ý ở cuối bài viết.
Tìm đến chuyên gia tư vấn
Việc đối diện với nỗi đau mất mát không nhất thiết đồng nghĩa với việc phải giới thiệu con đến một chuyên gia tư vấn ngay lập tức. Trẻ em, kể cả trẻ trong phổ tự kỷ, hoàn toàn có thể cảm thấy buồn hoặc chán nản khi trải qua một mất mát, chẳng hạn như mất ông bà. Trong trường hợp đó, nỗi đau hay sự chán nản của trẻ là điều bình thường. Đau buồn là một phản ứng tự nhiên trước cái chết.
Tuy nhiên, nếu con bạn trải qua sự mất mát đột ngột của một thành viên gia đình hoặc bạn bè, hoặc đang gặp khó khăn trong việc xử lý cảm xúc hay nỗi đau của mình, bạn có thể cần tìm đến một chuyên gia tư vấn.
Ngoài ra, nếu nỗi đau hoặc sự chán nản kéo dài trong một thời gian dài hoặc khiến con không thể quay lại các hoạt động thường ngày, có thể đã đến lúc cần tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia.
Đừng cảm thấy bị tổn thương
Trẻ trong phổ tự kỷ cũng không khác gì các bạn cùng trang lứa không tự kỷ ở chỗ trẻ có thể muốn trò chuyện về cảm xúc của mình với một người khác thay vì bạn.
Một số phụ huynh cảm thấy khó chịu hoặc thậm chí bị tổn thương nếu con muốn trò chuyện về những chủ đề này với người khác — người mà con cảm thấy “an toàn” hơn.
Hãy lắng nghe con thật cẩn thận. Nếu con muốn trò chuyện về chủ đề cái chết với một thành viên khác trong gia đình, bạn bè, giáo viên, chuyên viên tư vấn học đường, mục sư,... hãy để con được lựa chọn theo ý mình.
Việc ép buộc con trò chuyện với bạn có thể không mang lại kết quả tích cực như bạn mong đợi.
Giáo viên
Một trẻ trong phổ tự kỷ có thể biểu hiện những thách thức về hành vi ở trường nếu trẻ gặp khó khăn với sự thay đổi, vì việc đối diện với cái chết có thể làm xáo trộn lịch trình hằng ngày của trẻ. Điều quan trọng là duy trì lịch sinh hoạt hằng ngày của con càng bình thường càng tốt trong giai đoạn này.
Hãy thông báo cho giáo viên của con về sự mất mát để giáo viên có thể hỗ trợ thêm cho con nếu cần. Giáo viên của con cũng có thể báo cáo lại bất kỳ phản ứng hành vi bất thường nào mà họ quan sát được trong giai đoạn đau buồn này.
Quan sát con bạn
Nhiều trẻ trong phổ tự kỷ gặp khó khăn trong việc xử lý cảm xúc của chính mình. Cha mẹ là những người phù hợp nhất để nhận ra khi nào con đang gặp khó khăn về mặt cảm xúc hoặc biểu hiện những hành vi mới. Không có cách “đúng” hay “sai” nào để đối diện với nỗi đau mất mát.
Tuy nhiên, cha mẹ quan tâm sát sao có thể theo dõi những thay đổi hành vi sau đây, cho thấy con đang gặp khó khăn hơn bình thường:
khó tập trung ở nhà hoặc ở trường,
không muốn đến trường,
trở nên thu mình,
thay đổi khẩu vị và giấc ngủ,
hành vi hung hăng,
gia tăng các hành vi nguy hiểm và thiếu an toàn như sử dụng rượu bia hoặc chất kích thích,
trầm cảm,
ám ảnh với chủ đề cái chết,
mức năng lượng thấp,
tăng số lần đến phòng y tế của trường, v.v.
Nói lời “tạm biệt”
Trong khi trò chuyện cởi mở và trung thực với con về chủ đề quan trọng này, hãy hiểu rằng con có thể tìm thấy sự bình yên khi tham gia vào nhiều hoạt động khác nhau. Những hoạt động này có thể giúp con nói lời “tạm biệt” với người đã mất.
Một số hoạt động có thể bao gồm:
vẽ một bức tranh để thể hiện cảm xúc,
mang bữa ăn đến cho những thành viên gia đình đang chịu tang,
tham gia một hoạt động nhóm nhỏ ở trường cùng những học sinh khác từng trải qua mất mát người thân,
làm một tấm thiệp cho một gia đình vừa trải qua mất mát,
thả một quả bóng bay để tưởng nhớ người đã khuất.
Tài liệu gợi ý cho phụ huynh
Sách:
A Friend Would Say Goodbye – Michol Whitney
The Goodbye Book – Todd Parr
Someone I Love Died – Christine Harder Tangvald
Something Very Sad Happened – Bonnie Zucker
When Someone Dies: A Children’s Mindful How-To Guide on Grief and Loss – Andrea Dorn
Sách có phiên bản video trực tuyến:
The Heart and the Bottle: A Children’s Book about Death, Loss, and Grieving – Oliver Jeffers
I Will Always Love You – Melissa Lyons
Lost in the Clouds: A Gentle Story To Help Children Understand Death and Grief – Tom Tinn-Disbury
Why Do I Feel So Sad?: A Grief Book for Children – Tracy Lambert
You’ll Always Have My Love – Jennifer Chobar
Nguồn:
Explaining Death To Your Child with Autism – Ronald I. Malcolm, EdD, Autism Parenting Magazine, Issue 175 (02/2025). Dịch và biên soạn với sự cho phép của tòa soạn.
Bình luận