Hiểu Về Ba Cấp Độ Của Tự Kỷ

Tác giả: Dr. Brett J. Novick, MS, EdD, LMFT

Hiểu về ba cấp độ của tự kỷ có thể giúp phụ huynh cung cấp đúng sự hỗ trợ và can thiệp cho con mình.

Rối loạn phổ tự kỷ (ASD) có thể được mô tả là một khuyết tật phát triển ảnh hưởng đến sự phát triển thần kinh. Nó thường liên quan đến những thách thức trong giao tiếp và nhiều hình thức tương tác xã hội. Các dạng hành vi lặp lại và hạn chế cũng có thể là đặc điểm của ASD, cùng với các khó khăn học tập đi kèm khác.

Chẩn đoán và phân loại để hỗ trợ

Trong quá khứ gần đây, việc phân biệt giữa tự kỷ và hội chứng từng được gọi là Asperger là điều phổ biến. Sau đó, Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn Sức khỏe Tâm thần, ấn bản thứ 5 (DSM-V), được xuất bản, làm thay đổi góc nhìn về tự kỷ theo hướng phân loại dựa trên nhu cầu và mức độ hỗ trợ cần thiết cho từng cá nhân.

Chẩn đoán ASD của một người hiện nay dựa trên khả năng độc lập của người đó, thay vì chỉ dựa trên mức độ chức năng hiện tại. Điều quan trọng cần lưu ý là mức độ hỗ trợ không phải lúc nào cũng cố định. Với sự hỗ trợ đúng đắn và chuyên sâu, một trẻ có thể được chẩn đoán ở một cấp độ của DSM-V và sau đó chuyển sang cấp độ cao hơn.

Khi trẻ phát triển, các em có thể trở nên độc lập hơn và đạt đến một cấp độ cao hơn. Tất nhiên, tùy vào từng cá nhân và hoàn cảnh, điều ngược lại cũng có thể xảy ra.

Tổng quan về hệ thống cấp độ

Vào tháng 5 năm 2013, khi DSM-V được xuất bản, ngành sức khỏe tâm thần đã áp dụng những thay đổi này để sử dụng hệ thống phân cấp độ của ASD. Hệ thống cấp độ được lựa chọn vì những thế mạnh và nhu cầu đa dạng của mỗi cá nhân mắc ASD không phù hợp với cách chẩn đoán "một khuôn mẫu cho tất cả" trước đây.

Hệ thống mới này cho phép đưa ra những quyết định chính xác hơn về liệu pháp, hỗ trợ và dịch vụ nào phù hợp nhất với từng cá nhân.

Vậy, chuyên gia sức khỏe tâm thần hoặc y tế xác định các cấp độ này như thế nào? Những người được chẩn đoán ở cấp độ một cần được hỗ trợ. Nếu không có sự hỗ trợ này, họ có thể gặp vấn đề về suy giảm kỹ năng xã hội, như khó khăn trong giao tiếp xã hội hoặc thiếu linh hoạt trong một số lĩnh vực.

Cấp độ hai được mô tả chi tiết là những người cần sự hỗ trợ đáng kể do gặp vấn đề trong tương tác bằng lời và phi ngôn ngữ, dù đã có hỗ trợ, và trải qua căng thẳng đáng kể khi phải đối mặt với hầu hết các quá trình chuyển tiếp.

Những người được xếp vào cấp độ ba cần sự hỗ trợ chuyên sâu nhất và gặp những thách thức đáng kể trong kỹ năng giao tiếp hoặc khi đối mặt với bất kỳ hình thức thay đổi nào trong môi trường của họ.

Các chuyên gia sức khỏe tâm thần hoặc bác sĩ đưa ra những đánh giá này bằng cách xem xét hai khía cạnh chính trong chức năng của một cá nhân: giao tiếp xã hội và mức độ hành vi hạn chế, lặp lại mà người đó thể hiện trong nhiều hoàn cảnh khác nhau.

Một lần nữa, mục tiêu của chuyên gia khi đưa ra chẩn đoán này là xác định kế hoạch điều trị và mức độ chăm sóc cần thiết cho người đó trong tương lai gần.

Cấp độ 1: "Cần hỗ trợ"

Một cá nhân được xem xét ở cấp độ đầu tiên trong chẩn đoán ASD được phân loại là cần hỗ trợ. Nếu không có sự hỗ trợ, cá nhân đó sẽ gặp một số vấn đề trong tương tác xã hội. Điều này có thể thể hiện qua:

• khó khăn trong tương tác xã hội,

• giảm hứng thú giao tiếp xã hội với người khác,

• khó khăn khi cố gắng lôi kéo người khác tham gia vào tương tác xã hội.

Sự hỗ trợ cho những cá nhân này có thể bao gồm việc giúp họ quản lý cảm xúc, giảm sự tức giận và lo âu, cải thiện khả năng tổ chức và kỹ năng xã hội, và tăng cường khả năng tự kiểm soát khi ở cạnh người khác. Những vấn đề này thường có thể được giải quyết thông qua các nhóm kỹ năng xã hội, chương trình học tập xã hội - cảm xúc, hoặc tư vấn tâm lý.

Cấp độ 2: "Cần hỗ trợ đáng kể"

Những người ở cấp độ hai trong chẩn đoán ASD được mô tả là cần một mức độ hỗ trợ vừa phải. Trong nhóm này, họ có thể gặp nhiều thách thức hơn trong tương tác xã hội, chẳng hạn như không thể trò chuyện với bạn đồng trang lứa.

Ngoài ra, họ có thể thể hiện sự tập trung hẹp và mãnh liệt vào những lĩnh vực cụ thể. Họ cũng có thể biểu hiện mức độ lo âu hoặc tức giận rõ rệt khi phải chuyển từ tình huống này sang tình huống khác. Các chương trình kỹ năng xã hội chuyên sâu hơn và chương trình học tập dựa trên công việc thường giải quyết những vấn đề này.

Cấp độ 3: "Cần hỗ trợ rất đáng kể"

Khi một cá nhân được chẩn đoán trong nhóm này của ASD, họ cần mức độ hỗ trợ cao nhất trong các tiêu chí này. Họ có thể gặp khó khăn cực kỳ nghiêm trọng trong giao tiếp xã hội hoặc có kỹ năng ngôn ngữ rất hạn chế.

Ngoài ra, họ có thể biểu hiện các hành vi lặp lại đáng kể. Khi có sự chuyển tiếp xảy ra, họ cũng có thể thể hiện sự tức giận, lo âu hoặc cơn giận dữ đáng kể, và có thể cần hỗ trợ một-kèm-một để giúp giao tiếp.

Việc vận động chính sách thường là cần thiết để đảm bảo cá nhân nhận được mọi dịch vụ cần thiết và phù hợp, giúp xây dựng một chương trình cá nhân hóa, tập trung vào thế mạnh.

Nhãn chẩn đoán nên mang lại tác động tích cực

Chúng ta không bao giờ nên để một chẩn đoán định nghĩa những đặc điểm và thế mạnh cá nhân của những người ta yêu thương hay làm việc cùng. Chẩn đoán chỉ đơn giản là một nhãn xác định danh sách các đặc điểm tiềm năng và các phương thức tiềm năng để xử lý những thách thức liên quan đến nhãn đó.

Nó không định nghĩa một người là ai, và không phản ánh những thay đổi có thể đạt được nhờ nỗ lực, sự hỗ trợ, sự trưởng thành và thời gian. Khía cạnh quan trọng nhất khi nhận diện những nhãn này là việc hỗ trợ và can thiệp diễn ra càng sớm càng tốt để tạo ra tác động tích cực rõ rệt nhất có thể.

Một nhãn chẩn đoán đơn giản không bao giờ có thể phân loại được khả năng học hỏi, phát triển và hy vọng. Là phụ huynh, điều cốt lõi cần nhận ra là các chuyên gia có thể là những người am hiểu về các khía cạnh cụ thể của ASD. Tuy nhiên, họ không phải là chuyên gia về chính con bạn.

Bạn hiểu con mình hơn bất kỳ ai khác, và bạn có vai trò thiết yếu trong việc giúp người khác hiểu về nhu cầu của con. Lý tưởng nhất, phụ huynh và các chuyên gia nên cùng hợp tác vì lợi ích tốt nhất của trẻ.

Nguồn:

Understanding the Three Levels of Autism – Dr. Brett J. Novick, MS, EdD, LMFT, Autism Parenting Magazine, Issue 177 (03/2025). Dịch và biên soạn với sự cho phép của tòa soạn.