Hãy Như Một Thám Tử Để Giải Quyết Các Thách Thức Về Hành Vi

Tác giả: Karen Kaplan, MS

Phụ huynh cần quan sát, tìm hiểu và thu thập thông tin để xây dựng kế hoạch và giải pháp cho các hành vi của con mình.

Mỗi ngày, các thầy cô giáo, chuyên viên trị liệu và phụ huynh đều hỏi tôi làm thế nào để giải quyết một thách thức mà học sinh, thân chủ, con trai hay con gái của họ đang gặp phải. Họ liên tục tìm đến người khác để xin giúp đỡ.

Tuy nhiên, tôi thường tự hỏi họ đang trải qua những quá trình nào để tìm hiểu vì sao một hành vi xảy ra và làm thế nào để xây dựng nhiều giải pháp khả thi khác nhau.

Tôi thường đề nghị phụ huynh đội chiếc mũ thám tử lên và trở thành nhà điều tra. Họ cần trở thành như Sherlock Holmes, người được biết đến là một nhà quan sát tài ba, luôn hiện diện và tập trung.

Người ta kể rằng Sherlock Holmes phân tích mọi sự việc từng bước một. Ông không bao giờ xem nhẹ bất kỳ thông tin nào và để ý đến cả những chi tiết nhỏ nhặt nhất.

Hãy trở thành một thám tử

Người ta nói rằng từ "thám tử" (detective) có nghĩa là "khám phá sự thật." Điều đó ngụ ý rằng chúng ta cần dành thời gian để thực sự quan sát, tìm hiểu, nghiên cứu và thấu hiểu một tình huống.

Chúng ta cần nhớ rằng mình đóng vai trò then chốt trong việc giúp đỡ trẻ. Chúng ta cần kiên nhẫn, khéo léo và hướng đến con người, đồng thời vận dụng những chiến lược giao tiếp tốt nhất của mình.

Chúng ta cần suy nghĩ về mọi điều mình tìm hiểu được về tình huống, thu thập thông tin từ nhiều người liên quan, và lắng nghe một cách chủ động. Chúng ta cũng cần khám phá mọi giải pháp khả thi, cân nhắc chúng, sẵn sàng thử nghiệm, và đánh giá đâu là lựa chọn tốt nhất.

Dưới đây là một số gợi ý để trở nên giống Sherlock Holmes:

• Hiểu chẩn đoán của trẻ: nắm rõ chẩn đoán của trẻ và mọi dấu hiệu ủng hộ chẩn đoán đó.

• Quan sát nhiều lần: quan sát trẻ nhiều lần ở nhiều môi trường khác nhau và cố gắng tạo kết nối ý nghĩa với trẻ trước khi can thiệp.

• Hiểu bối cảnh gia đình: hiểu rõ mọi yếu tố trong gia đình và cách chúng ảnh hưởng đến hành vi của trẻ mà bạn muốn thay đổi.

• Hiểu các vấn đề y tế của trẻ: nắm rõ mọi vấn đề y tế của trẻ (thị lực, thính lực, tiêu hóa, co giật, táo bón, tim, phổi, tiểu đường, v.v.).

• Hiểu ảnh hưởng của thuốc: hiểu rõ những ảnh hưởng mà bất kỳ loại thuốc nào trẻ đang dùng có thể gây ra.

• Sử dụng công cụ ghi nhớ HURTS: dùng công cụ ghi nhớ HURTS như một chìa khóa chẩn đoán phân biệt cho các nguyên nhân y tế phổ biến nhất gây thay đổi hành vi ở người có khuyết tật phát triển.

  H - Head (Đầu): cột sống cổ, đau nửa đầu, thính lực, thị lực, răng miệng, và chấn thương vùng cổ.

  U - Urinary tract (Đường tiết niệu): bao gồm sỏi thận, nhiễm trùng đường tiết niệu, và tắc nghẽn.

  R - Reflux and gastrointestinal (Trào ngược và các vấn đề tiêu hóa).

  T - Thyroid and trauma (Tuyến giáp và chấn thương): các thách thức liên quan đến tuyến giáp và chấn thương.

  S - Seizures (Co giật): co giật và tác dụng phụ của thuốc có thể biểu hiện dưới dạng mất tập trung, các tật máy về hành vi, hoặc thay đổi cảm xúc.

• Tìm hiểu thói quen ngủ: tìm hiểu thói quen ngủ của trẻ.

• Nhận diện nỗi sợ và lo âu: nhận diện mọi nỗi sợ hãi, lo âu và thách thức về giác quan mà trẻ đang gặp phải, những điều có thể là nguyên nhân gây ra thách thức và cần được xem xét khi xây dựng giải pháp.

Đặt câu hỏi

Bên cạnh những điều trên, hãy xây dựng một loạt câu hỏi để thu thập thêm thông tin:

• Hệ thống giao tiếp: trẻ có những hệ thống giao tiếp hiệu quả nào?

• Mức độ hiểu: mức độ hiểu của trẻ đối với những gì được yêu cầu hoặc nói với trẻ như thế nào?

• Khả năng vận động: khả năng lập kế hoạch vận động của trẻ bị ảnh hưởng đến mức nào?

• Khả năng giải quyết vấn đề: khả năng giải quyết vấn đề của trẻ, bao gồm cả chức năng điều hành, ra sao?

• Môi trường học tập hoặc làm việc: môi trường học tập hay làm việc có phù hợp với những khác biệt của trẻ không? (khu vực bàn học, âm thanh, mùi hương, ánh sáng, diễn tập báo cháy, chuyển tiếp hoạt động, khu vực ăn uống, khu vực vui chơi, v.v.)

• Người xung quanh: ai có mặt khi hành vi xảy ra? Họ có làm hoặc nói điều gì có thể đã kích hoạt hành vi đó không?

• Thời điểm xảy ra: hành vi xảy ra vào lúc nào? (thời gian trong ngày, ngày trong tuần, những yêu cầu hoặc chủ đề nhất định, v.v.)

• Tần suất xảy ra: hành vi xảy ra thường xuyên như thế nào? (5 phút, 10 phút, mười lần, cả ngày, v.v.)

Xác định trực quan sự việc

Bây giờ, hãy xác định trực quan toàn bộ sự việc khi hành vi xảy ra.

• Hành vi đáng lo ngại: hành vi đáng lo ngại là gì? Hãy định nghĩa rõ ràng.

• Địa điểm: hành vi xảy ra ở đâu?

• Người liên quan: ai có liên quan?

• Hoạt động liên quan: hoạt động nào có liên quan?

• Điều xảy ra sau đó: điều gì xảy ra ngay sau khi hành vi đáng lo ngại đó diễn ra?

Xác định nguyên nhân của hành vi

Hãy xác định mọi yếu tố trong danh sách trên có thể lý giải vì sao và như thế nào hành vi đó xảy ra. Sau đó, hãy quyết định những điều sau:

• Điều cần thay đổi: điều gì cần được thay đổi?

• Thời gian: có cần thêm thời gian không?

• Chia nhỏ nhiệm vụ: nhiệm vụ có cần được chia thành các bước nhỏ hơn không?

• Hướng dẫn và ví dụ: trẻ có cần hướng dẫn rõ ràng hơn, thêm ví dụ, hay thêm thời gian để xử lý thông tin không?

Tìm giải pháp

Hãy nghĩ đến các giải pháp cho từng vấn đề đã phát hiện. Bạn có thể thực hiện một khảo sát về sở thích, mối quan tâm, điểm mạnh, niềm đam mê hay sự hứng thú của trẻ để xây dựng giải pháp và tạo động lực thay đổi.

• Vấn đề giác quan: những yếu tố giác quan nào cần được điều chỉnh? Ánh sáng có quá chói không? Có quá ồn không?

• Bài học: các bài học có vui, có ý nghĩa và thú vị không?

Xây dựng kế hoạch

Hãy lập một kế hoạch, sau đó triển khai và thực hiện các giải pháp. Tiếp theo, hãy hít thở sâu, giữ bình tĩnh và tập trung, và tiếp tục quan sát. Có thể sẽ cần một khoảng thời gian để xem điều gì hiệu quả và điều gì không.

Hãy nhớ điều chỉnh giải pháp khi cần thiết.

• Thời gian: trẻ có thể cần nhiều hơn hoặc ít hơn thời gian.

• Giải thích: trẻ có thể cần thêm giải thích do chưa hiểu rõ.

• Tổ chức: trẻ có thể cần học cách tổ chức hoặc biết khi nào nên bắt đầu hay dừng lại một việc gì đó.

• Học nhóm: trẻ có thể gặp khó khăn khi học trong nhóm.

• Lựa chọn: trẻ có thể cần được đưa ra lựa chọn thay vì yêu cầu.

• Hình ảnh trực quan: trẻ có thể cần thêm hình ảnh trực quan để hiểu rõ những gì được kỳ vọng.

• Phản hồi: trẻ có thể cần bạn phản hồi thường xuyên để biết mình đang tiến bộ.

Sau đó, hãy bắt đầu lại và tiếp tục là một Sherlock Holmes. Đừng bỏ cuộc! Hãy thử một cách khác, tìm một khả năng khác, và đặt thêm nhiều câu hỏi hơn.

Nguồn:

Connections With Karen: Be Like a Detective to Solve Behavior Challenges – Karen Kaplan, MS, Autism Parenting Magazine, Issue 175 (02/2025). Dịch và biên soạn với sự cho phép của tòa soạn.