Tự Kỷ Và Các Mối Quan Hệ Với Gia Đình, Bạn Bè

Tác giả: Carol Tatom, BA.HSE, CHW

Tìm hiểu cách các mối quan hệ mang lại sự hỗ trợ về mặt cảm xúc, tương tác xã hội và cảm giác thuộc về cho người trong phổ tự kỷ.

Xây dựng mối quan hệ với người trong phổ tự kỷ đòi hỏi sự thấu hiểu, kiên nhẫn và linh hoạt. Việc nuôi dưỡng những mối quan hệ này đôi khi gặp nhiều thách thức vì sự khác biệt trong giao tiếp, độ nhạy cảm giác quan, một số hành vi đặc trưng, và cách hiểu về xã hội khác với số đông.

Dù có những thách thức đó, thành quả của việc xây dựng những kết nối ý nghĩa lại rất đáng giá. Chúng mang đến sự phát triển, thấu hiểu lẫn nhau, và những trải nghiệm phong phú hơn cho cả người trong phổ tự kỷ lẫn những người thân yêu của họ.

Với sự kiên nhẫn, đồng cảm và hỗ trợ phù hợp với từng người, những mối quan hệ này hoàn toàn có thể phát triển tốt đẹp và cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống của người trong phổ tự kỷ.

Hiểu về tình yêu thương ở người tự kỷ

Người trong phổ tự kỷ có thể cảm nhận và thể hiện tình yêu thương theo những cách riêng, khác với cách chúng ta thường làm. Họ có thể gặp khó khăn khi diễn giải và truyền đạt cảm xúc qua những tín hiệu xã hội quen thuộc như biểu cảm khuôn mặt hay ngôn ngữ cơ thể.

Thay vào đó, tình yêu thương của họ thường được thể hiện qua hành động, thói quen, và những sở thích đặc biệt. Chẳng hạn, họ có thể bày tỏ tình cảm bằng cách chia sẻ hoạt động yêu thích, hoặc mời bạn cùng tham gia vào một sở thích đặc biệt nào đó của mình.

Họ có thể ít khi nói lời yêu thương trực tiếp, nhưng điều đó không có nghĩa là họ không biết cách bày tỏ tình cảm theo cách của riêng mình.

Một ngộ nhận phổ biến về tự kỷ là cho rằng người trong phổ tự kỷ thiếu sự đồng cảm hoặc không thể tạo dựng những kết nối cảm xúc sâu sắc. Đây là một định kiến sai lệch, bỏ qua sự đa dạng trong cách mà sự đồng cảm được thể hiện ở người tự kỷ.

Nhiều người trong phổ tự kỷ cảm nhận và thể hiện sự đồng cảm theo cách khác, điều này dễ bị hiểu lầm nếu nhìn theo chuẩn mực của người không tự kỷ. Trẻ tự kỷ thường gặp khó khăn trong việc nhận biết và hiểu các tín hiệu xã hội cũng như những kỳ vọng thông thường của xã hội.

Điều này không có nghĩa là các em không muốn kết nối hay gắn bó với người khác. Thực tế thường ngược lại — các em rất mong muốn tìm kiếm những kết nối sâu sắc và ý nghĩa hơn, chỉ là chưa biết cách thực hiện điều đó.

Việc chấp nhận sự đa dạng thần kinh (neurodiversity) trong các mối quan hệ rất quan trọng, vì điều đó nuôi dưỡng sự thấu hiểu, tôn trọng và đồng cảm giữa người trong phổ tự kỷ và những người thân yêu của họ. Khi nhìn nhận và trân trọng những cách tư duy thần kinh khác biệt, chúng ta có thể cải thiện giao tiếp, giảm hiểu lầm, và xây dựng những kết nối cảm xúc bền chặt hơn.

Điều này khuyến khích một môi trường hỗ trợ, nơi mọi người đều cảm thấy được trân trọng vì những điểm mạnh và thách thức riêng của mình, từ đó tạo nên mối quan hệ hòa hợp và bao dung hơn. Việc đón nhận sự đa dạng thần kinh không chỉ làm phong phú thêm các mối quan hệ cá nhân mà còn góp phần xây dựng một xã hội nhân ái và đa dạng hơn.

Nuôi dưỡng sự gắn kết giữa cha mẹ và con cái

Kết nối với trẻ tự kỷ có thể là một trải nghiệm vô cùng ý nghĩa đối với cha mẹ. Có một số cách tiếp cận hiệu quả có thể giúp ích.

Trân trọng và cùng tận hưởng những sở thích riêng của con

Bạn có thể tạo ra một không gian chung đầy niềm vui và sự thấu hiểu bằng cách cùng con tham gia những hoạt động con yêu thích. Đôi khi, con còn có thể khám phá ra một sở thích mới giúp phát triển kỹ năng xã hội và kết nối với người khác.

Hiểu rằng con cần biết trước điều gì sắp xảy ra

Những thói quen ổn định, lặp lại rất quan trọng vì mang lại cảm giác an toàn và có thể đoán trước được. Các công cụ hỗ trợ trực quan như thời khóa biểu, sách, hay thẻ hình ảnh có thể giúp truyền đạt những gì sắp diễn ra và giảm bớt lo âu cho con.

Trân trọng những gì con muốn nói

Khi bạn lắng nghe con một cách chăm chú và thực sự hiện diện trong từng khoảnh khắc trò chuyện, con sẽ cảm nhận được rằng cảm xúc và suy nghĩ của mình được lắng nghe và coi trọng. Sự kiên nhẫn và linh hoạt là chìa khóa, vì mỗi đứa trẻ khác nhau và có thể cần những cách tiếp cận khác nhau.

Tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần

Tìm đến sự hướng dẫn của chuyên gia khi cần thiết có thể mang lại những chiến lược phù hợp, được thiết kế riêng cho con và cả gia đình.

Bằng cách xây dựng một môi trường nuôi dưỡng và thấu hiểu, cha mẹ có thể tạo dựng những kết nối vững chắc và ý nghĩa với con mình.

Nuôi dưỡng mối quan hệ anh chị em

Mối quan hệ giữa anh chị em ruột cũng rất quan trọng đối với trẻ tự kỷ.

Để xây dựng mối quan hệ gắn bó với anh/chị/em, có thể áp dụng một số cách sau:

• Sẵn sàng tìm hiểu và thấu hiểu nhu cầu cũng như góc nhìn riêng của anh/chị/em mình, đồng thời giữ sự kiên nhẫn.

• Dành thời gian bên nhau, cùng làm những hoạt động cả hai đều thích. Điều này giúp tạo nên những kỷ niệm vui vẻ, trải nghiệm chung, và gắn kết bền chặt hơn.

• Giao tiếp cởi mở, chia sẻ cảm xúc và đặt câu hỏi để hiểu anh/chị/em mình hơn, đồng thời cảm thấy thoải mái khi làm điều đó.

• Ăn mừng những thành tích của anh/chị/em, dù là nhỏ nhất.

• Luôn ở bên hỗ trợ trong những lúc khó khăn.

Bằng sự đồng cảm, kiên nhẫn, và thái độ tích cực, anh chị em ruột có thể xây dựng một mối quan hệ yêu thương và luôn sẵn sàng hỗ trợ với anh/chị/em tự kỷ của mình.

Nuôi dưỡng tình bạn

Việc xây dựng những tình bạn ý nghĩa và lâu dài có thể là một thử thách với nhiều trẻ tự kỷ, do những hạn chế trong giao tiếp và kỹ năng xã hội.

Có một số cách để hỗ trợ điều này:

• Tìm sở thích chung – Sở thích hay hoạt động chung có thể tự nhiên dẫn đến những cuộc trò chuyện và tạo không gian tương tác chung.

• Luyện tập kỹ năng xã hội – Đóng vai thử các tình huống xã hội khác nhau cùng một người bạn hoặc thành viên gia đình đáng tin cậy, trong một môi trường an toàn và hỗ trợ. Điều này giúp con xây dựng sự tự tin.

• Tìm các nhóm rèn luyện kỹ năng xã hội – Những nhóm này có thể tạo ra cơ hội giao lưu có cấu trúc rõ ràng.

Một cách khác để nuôi dưỡng tình bạn là tham gia câu lạc bộ hoặc nhóm sinh hoạt. Trẻ tự kỷ thường thấy dễ kết nối với người khác hơn khi có sở thích chung. Những niềm đam mê chung này — dù là một sở thích cụ thể, một món đồ, chương trình truyền hình yêu thích, hay một chủ đề nào đó — đều tạo nên một nền tảng thoải mái và cuốn hút để tương tác.

Khi trẻ phát hiện ra mình có chung sở thích với ai đó, điều này có thể khơi gợi những cuộc trò chuyện và hoạt động diễn ra một cách tự nhiên và vui vẻ. Sự hào hứng chung này giúp xây dựng tình bạn thân thiết và sự thấu hiểu, khiến việc giao tiếp xã hội bớt đáng sợ và trở nên ý nghĩa hơn.

Khi tập trung vào những điều con yêu thích, trẻ tự kỷ có thể xây dựng những kết nối và tình bạn chân thành, nuôi dưỡng cảm giác thuộc về và gắn kết với cộng đồng.

Điều quan trọng là cần kiên nhẫn và luôn hỗ trợ khi nuôi dưỡng những tình bạn mới. Xây dựng mối quan hệ là một quá trình cần thời gian, và việc tìm kiếm sự hỗ trợ từ người hướng dẫn hay chuyên gia trị liệu để nhận thêm định hướng và động viên là hoàn toàn bình thường.

Gia đình, bạn bè, và tương lai

Tình yêu thương và tự kỷ không hề loại trừ lẫn nhau. Chúng có thể cùng tồn tại một cách trọn vẹn, làm phong phú thêm cuộc sống của tất cả những ai liên quan.

Đón nhận sự đa dạng thần kinh trong các mối quan hệ nghĩa là nhìn nhận và trân trọng góc nhìn cũng như điểm mạnh riêng của người trong phổ tự kỷ. Với sự thấu hiểu và chấp nhận, chúng ta hoàn toàn có thể xây dựng những kết nối sâu sắc và ý nghĩa hơn.

Các gia đình và những người xung quanh có thể tìm thấy hy vọng và nguồn cảm hứng từ vô số câu chuyện về tình yêu thương và sự hỗ trợ đang hiện diện trong các cộng đồng đa dạng thần kinh. Việc nuôi dưỡng những mối gắn kết này đòi hỏi sự kiên nhẫn, đồng cảm, và giao tiếp cởi mở.

Thành quả của việc xây dựng những mối gắn kết này với người trong phổ tự kỷ là rất đáng giá, dẫn đến những mối quan hệ vững chắc và bền vững hơn, tôn vinh vẻ đẹp của sự đa dạng.

Nguồn:

Autism and Relationships with Family and Friends – Carol Tatom, BA.HSE, CHW, Autism Parenting Magazine, Issue 175 (02/2025). Dịch và biên soạn với sự cho phép của tòa soạn.