Hỏi Đáp Cùng Tiến Sĩ Temple Grandin

Tác giả: Temple Grandin, PhD

Trong số này, Tiến sĩ Temple Grandin trả lời các câu hỏi của phụ huynh về lòng tự trọng, giao tiếp và kỹ năng xã hội.

Ciara từ Dublin, Ireland, hỏi: "Làm sao tôi có thể hỗ trợ phát triển lòng tự trọng cho con gái ba tuổi của mình? Con là một bé gái trầm tính, giàu tình cảm và tốt bụng, được người khác miêu tả là 'khép kín'."

Đáp: Bạn thấy đó, con mới chỉ ba tuổi thôi. Hiện tại vẫn đang trong giai đoạn can thiệp sớm. Có những điều có thể giúp ích. Khi con làm đúng điều gì đó, hãy khen ngợi con vì điều đó. Điều đó có thể giúp xây dựng lòng tự trọng.

Khi tôi tám tuổi, tôi được khen thưởng khi vẽ giỏi. Tuy nhiên, tôi không được khen vì những việc như dọn giường, dọn phòng, hay có phép tắc ăn uống tốt. Những việc đó chỉ đơn giản là điều được kỳ vọng.

Khi tôi làm được một tác phẩm nghệ thuật đặc biệt xuất sắc, mẹ tôi đã khen ngợi tôi. Nếu một đứa trẻ đang giỏi lên ở điều gì đó mà người khác trân trọng, điều đó có thể tạo ra sự khác biệt. Tuy nhiên, con bạn mới ba tuổi, nên tình huống sẽ hơi khác một chút, và con nên được khen ngợi thường xuyên hơn.

Một người mẹ kế đầy yêu thương từ California hỏi: "Tôi có một con gái riêng của chồng năm tuổi được chẩn đoán tự kỷ. Con thông minh, hài hước và cực kỳ tinh ý. Con cũng là người xử lý ngôn ngữ theo kiểu tổng thể (Gestalt language processor) kèm chứng khó phát âm (apraxia), khiến việc giao tiếp bằng lời trở nên khó khăn với con. Con có hai mái ấm đầy yêu thương và chia thời gian đều cho cả hai nơi. Điều quan trọng nhất chúng tôi có thể nói hoặc làm cho con vào những ngày chuyển đổi là gì?"

Đáp: Một trong những điều có thể giúp ích là để con biết trước mình sẽ ở nhà nào. Có thể bạn tạo một lịch để đánh dấu khi nào sẽ chuyển đổi, hoặc một đồng hồ đếm ngược, hay điều gì đó tương tự. Như vậy, việc chuyển đổi sẽ không còn là một bất ngờ.

Nếu con hiểu được lịch, bạn có thể cho con xem, và con có thể thấy "À, đây là những ngày mình sẽ chuyển nhà." Sau đó, bạn đếm ngược từng ngày, hoặc con có thể tự đánh dấu các ngày trên một tờ lịch giấy. Có thể chỉ đơn giản như vậy thôi.

Còn về giao tiếp bằng lời, bạn chỉ cần tiếp tục cải thiện khả năng nói của con. Tôi hy vọng con đang được trị liệu ngôn ngữ tốt để cải thiện điều đó. Ngoài ra, nghe có vẻ con đang làm khá tốt, và vấn đề chỉ nằm ở việc chuyển đổi.

Sự thay đổi đột ngột có thể đáng sợ. Vì vậy, hãy tìm cách để con biết "À được rồi, ngày mai mình sẽ đến nhà kia." Điều đó có thể hữu ích.

Swathi từ Brisbane, Australia, hỏi: "Làm sao để tôi giúp con trai mười một tuổi trong phổ tự kỷ kèm ADHD của mình trò chuyện với người khác? Con tương tác tốt với mẹ, nhưng con cần nói chuyện và tham gia vào các cuộc trò chuyện."

Đáp: Một trong những cách tốt nhất để làm điều này là thông qua những người bạn có cùng sở thích. Bạn biết đấy, họ chỉ đơn giản là trò chuyện phiếm cho vui. Tôi không giỏi việc đó lắm sau khi qua phần giới thiệu cơ bản, vì phần lớn các cuộc trò chuyện phiếm diễn ra rất nhanh. Tôi không có tốc độ xử lý đủ nhanh cho việc đó. Tôi có xu hướng ngắt lời người khác vì tốc độ xử lý chậm.

Tôi từng bị bắt nạt ở trường trung học, nhưng cưỡi ngựa là một sở thích chung mà tôi yêu thích. Ngoài ra còn có câu lạc bộ tên lửa mô hình do giáo viên khoa học của tôi phụ trách. Đó cũng là một sở thích chung.

Nhiều học sinh đã thực sự thành công nhờ âm nhạc. Các phụ huynh thường nói: "Con tôi từng tham gia ban nhạc của trường, và điều đó thật tuyệt vời." Đáng tiếc, mới đây có một gia đình kể với tôi rằng con họ bị bắt nạt trong ban nhạc trường, và điều đó không thành công. Nhưng trong nhiều trường hợp khác, điều này lại rất hiệu quả.

Một giáo viên năng động đã lập một câu lạc bộ Star Wars cho một học sinh tự kỷ, và sau đó cậu bé đã có được bạn bè thông qua sở thích chung đó. Điều đó thực sự quan trọng.

Tôi từng nói chuyện với một người cha tại sân bay Dallas-Fort Worth. Ông kể rằng con trai tám tuổi của mình rất thích mô hình đường sắt. Dù cậu bé là đứa trẻ duy nhất ở đó, tất cả những người chơi mô hình đường sắt đều rất quý cậu. Đó là một sở thích chung.

Và có rất nhiều điều thú vị ngay trong khu phố. Có thể là một câu lạc bộ cờ vua. Có rất nhiều lựa chọn khác nhau ngoài kia. Hãy tìm điều gì đó mà con trai bạn có hứng thú và có thể chia sẻ với người khác, rồi khuyến khích con tham gia vào đó.

Nguồn:

Q&A With Dr. Temple Grandin – Temple Grandin, PhD, Autism Parenting Magazine, Issue 177 (03/2025). Dịch và biên soạn với sự cho phép của tòa soạn.