Hỏi Đáp Cùng Tiến Sĩ Temple Grandin

Tác giả: Temple Grandin, PhD

Trong số này, Tiến sĩ Temple Grandin trả lời các câu hỏi của phụ huynh về các loại liệu pháp và thuốc điều trị.

Jennifer từ Montana hỏi: "Con gái sáu tuổi của tôi bị lo âu, ASD, và hệ thần kinh nhạy cảm. Bác sĩ tâm thần nói với chứng ODD và ASD thì không nên dùng thuốc. Chuyên viên trị liệu chức năng (OT) nói với mức độ lo âu cao, ASD, và hệ thần kinh nhạy cảm thì nên dùng thuốc. Tôi đang phân vân. Bản thân tôi cũng bị lo âu cao và điều trị bằng thuốc. Bà khuyên gì, với tư cách là người từng trải qua ASD khi còn là một bé gái?"

Đáp: Ở tuổi lên sáu, tôi muốn cố gắng tránh dùng thuốc nếu có thể. Khi trưởng thành, tôi dùng thuốc chống trầm cảm, và tôi đã dùng chúng suốt 40 năm. Đó là lý do vì sao tôi uống rất nhiều nước. Điều này đã giúp chấm dứt cảm giác lo âu khủng khiếp.

Trong cuốn sách "Thinking in Pictures" của tôi, tôi có bàn về thuốc men. Tôi muốn bạn đọc chương tôi mô tả trải nghiệm của mình và những sai lầm thường gặp với thuốc chống trầm cảm. Bác sĩ thường kê liều quá cao.

Nếu bạn dùng liều quá cao của một loại thuốc như Prozac, bạn sẽ bị kích động và không thể ngủ được. Liều dùng nên ở mức khởi đầu hoặc thấp hơn. Họ đang điều trị lo âu, và liều cao không có tác dụng.

Bây giờ, với một đứa trẻ sáu tuổi, nếu có nhiều vấn đề liên quan đến ADHD, đôi khi một số loại thuốc có thể giúp ích. Tuy nhiên, tôi vẫn muốn cố gắng tránh dùng thuốc. Thuốc càng mạnh, như thuốc chống loạn thần, tác dụng phụ càng nghiêm trọng.

Tôi sẽ thử các chiến lược phi y tế trước. Có lẽ con gái bạn cần nhiều chiến lược trị liệu chức năng hơn, chẳng hạn như áp lực sâu, đu đưa, và tăng cường hoạt động thể chất. Mỗi ngày, tôi dành một khoảng thời gian ngắn để tập thể dục mạnh, cường độ cao. Điều đó giúp tôi ngủ ngon hơn.

Nếu một đứa trẻ có bất kỳ vấn đề động kinh nào, chúng sẽ phải dùng thuốc cho tình trạng đó. Nếu là hoạt động co giật gây ra vấn đề, bạn phải dùng thuốc chống co giật cho tình trạng đó.

Một số chiến thuật hữu ích với một số cá nhân, chẳng hạn như giảm bớt đường trong chế độ ăn, và với những người khác, chế độ ăn không gluten lại hữu ích.

Là một người lớn tuổi, tôi đang làm tốt với chế độ ăn không gluten. Tôi không lo lắng về lượng gluten vi lượng, nhưng điều đó có thể hữu ích. Tôi rất lo ngại về những cá nhân có chế độ ăn hạn chế vì họ có thể phát triển các bệnh thiếu vitamin.

Gần đây có một trường hợp bệnh scorbut (thiếu vitamin C) ở một người trẻ tuổi không nhận đủ vitamin C. Bác sĩ không biết đó là bệnh gì. Tôi đã xem lại chế độ ăn của cậu ấy và tra cứu xem có bao nhiêu vitamin C trong thức ăn của cậu, và cậu chắc chắn bị thiếu hụt. Cậu bắt đầu uống bổ sung vitamin C, và điều đó đã chữa khỏi và giảm bớt bệnh scorbut.

Tôi từng nói chuyện với một gia đình khác gần đây, và con họ chỉ ăn bánh mì mà không ăn gì nhiều khác. Điều này có thể dẫn đến thiếu protein. Vì vậy, nếu một đứa trẻ có chế độ ăn rất kén chọn, tôi khuyên nên bổ sung một loại vitamin tổng hợp chất lượng tốt. Tôi muốn đảm bảo các em không mắc phải những bệnh thiếu vitamin kiểu cũ này.

Niềm tin cơ bản của tôi là trẻ càng nhỏ, tôi càng muốn thận trọng và cẩn thận hơn với thuốc. Tuy nhiên, tôi là một trong những người lớn mà khi bước qua tuổi hai mươi, chứng lo âu của tôi ngày càng trở nên tồi tệ hơn. Tôi phát hiện qua chụp cắt lớp não rằng trung tâm sợ hãi của tôi lớn gấp ba lần bình thường.

Hệ thần kinh của tôi luôn trong trạng thái kích động, như thể tôi sống ở một nơi có sư tử vây quanh, và chúng có thể vồ lấy tôi bất cứ lúc nào. Nhưng thực ra chẳng có nguy hiểm nào cả. Hệ thần kinh của tôi có điều gì đó không ổn.

Đây là một ví dụ về cảm giác khi dùng thuốc chống trầm cảm. Không ai còn biết bộ chế hòa khí (carburetor) là gì nữa, nhưng nó có một con vít điều chỉnh chế độ chạy không tải. Bạn có thể điều chỉnh chế độ không tải của xe và khiến động cơ ngừng chạy quá nhanh.

Với tôi, cảm giác đó giống như việc xoay con vít chạy không tải trên một bộ chế hòa khí kiểu cũ. Vì vậy, tôi vẫn cảm thấy lo âu, nhưng ít hơn nhiều.

Có quá nhiều thuốc được kê cho trẻ nhỏ. Tôi đã nói chuyện với những cha mẹ có con sáu hay bảy tuổi đang dùng đến năm loại thuốc khác nhau. Khi tôi hỏi vì sao lại dùng loại này hay loại kia, chẳng có logic nào cả. Họ chỉ đơn giản là kê hết đơn thuốc này đến đơn thuốc khác, điều đó thật vô lý.

Nếu bạn quyết định thử một loại thuốc, hãy thử từng loại một và xem nó có hiệu quả không.

Karen từ Texas hỏi: "Loại liệu pháp tốt nhất cho một cô gái 17 tuổi từng bị sang chấn tình dục là gì? Cháu không học tốt ở trường. Cháu không chịu làm bài tập về nhà và đã trải qua liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) suốt năm năm qua. Gần đây cháu đã có vài lần tự rạch tay. Bà khuyên loại liệu pháp nào?"

Đáp: Cháu có lẽ cần một số hỗ trợ tương tự như những gì được áp dụng cho cựu chiến binh mắc rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD), và nên trao đổi với một chuyên gia làm việc về căng thẳng sang chấn. Nếu điều gì đó không hiệu quả, bạn cần thử một phương pháp khác.

Issa từ Florida hỏi: "Đã từng có nghiên cứu dài hạn nào về hiệu quả của dịch vụ ABA sau 20 hay 30 năm kể từ khi liệu pháp được áp dụng cho một thân chủ tự kỷ chưa?"

Đáp: ABA ban đầu được phát triển cho một chương trình can thiệp thời thơ ấu, và đã có nhiều tranh cãi xung quanh vấn đề này. Sau đó nó được giảm dần khi đứa trẻ vào lớp một ở tuổi lên sáu.

Tôi không thể nhấn mạnh đủ về tầm quan trọng của can thiệp sớm với một giáo viên hiệu quả.

Với tất cả trẻ ba tuổi, tôi muốn các em được học nói, luân phiên, và các kỹ năng khác. Đứa trẻ nên có tiến bộ và thích đi trị liệu. Tôi không nhấn mạnh vào giao tiếp bằng mắt. Đã có quá nhiều việc ép buộc giao tiếp bằng mắt, và tôi không nghĩ điều đó quan trọng.

Khi đã vượt qua giai đoạn can thiệp sớm, điều gì sẽ xảy ra sau đó? Có rất nhiều biến số trong đó. Về ABA, đã có một số người ủng hộ từng trải qua liệu pháp ABA tồi tệ. Họ bị ép buộc vào tình trạng quá tải giác quan, và điều đó là sai.

Tuy nhiên, tôi cũng đã thấy những liệu pháp ABA thực sự tốt. Có một thời điểm mà các chiến lược ABA nghiêm ngặt cần được giảm dần. Tôi chưa từng trải qua liệu pháp ABA khi còn nhỏ.

Nguồn:

Q&A With Dr. Temple Grandin – Temple Grandin, PhD, Autism Parenting Magazine, Issue 179 (05/2025). Dịch và biên soạn với sự cho phép của tòa soạn.