Hỏi Đáp Cùng Tiến Sĩ Temple Grandin: Hành Vi Lặp Lại

Tác giả: Temple Grandin, PhD

Trong bài này, Tiến sĩ Temple Grandin trả lời các câu hỏi của phụ huynh về hành vi lặp lại.

Fern từ South Carolina hỏi: "Cháu trai tôi là một bé trai 3 tuổi không nói, thích bật tắt công tắc đèn và quạt, mở rồi đóng cổng. Cháu thích xem cách quạt hoạt động. Cháu xoay bánh xe trên chiếc xe tải đồ chơi rồi lật ngược lên để xem chúng vận hành ra sao. Cháu đã tự tìm ra cách mở cửa phòng ngủ bị khóa bằng một con dao bơ. Chúng tôi có nên cố gắng ngăn hành vi lặp lại này không?"

Đáp: Với tôi, người ta đã cho tôi một khoảng thời gian để thực hiện các hành vi lặp lại. Ví dụ, sau bữa trưa, tôi thường xoay một chiếc đĩa đồng che một con bu-lông trên khung giường và quan sát nó xoay theo những cách khác nhau.

Bạn cũng nên chơi một trò chơi luân phiên với chiếc xe tải đồ chơi của cháu. Để cho con bạn tham gia trò chơi, chúng ta có một chiếc xe tải đồ chơi cần được chuyền qua lại để cả hai có thể thay phiên xoay bánh xe. Hoạt động này cũng trở thành một hoạt động tự kích thích (stimming). Đây là những điều tôi từng làm.

Tôi cần biết con bạn được trị liệu bao nhiêu thời gian, vì một giờ mỗi tuần là không đủ. Đây là giai đoạn can thiệp sớm, và chúng ta cần đảm bảo cháu được điều trị đầy đủ với một nhà trị liệu hiệu quả. Hiện tại cháu mới 3 tuổi. Nếu cháu đã 10 tuổi, tôi sẽ lo lắng hơn nhiều về điều này.

Mahta từ Texas không nói rõ tuổi của con mình nhưng chia sẻ: "Con trai tôi rất thích quạt. Cháu có thể dành rất nhiều thời gian quan sát quạt từ nhiều góc độ khác nhau. Cháu tự tạo ra những trò chơi hoặc thói quen liên quan đến quạt. Cháu sẽ bật quạt lên, chạy đến một điểm nhất định trong nhà, chạy lại chỗ quạt, xem nó quay trong một phút, tắt quạt rồi rút phích cắm. Cháu lặp lại quá trình này nhiều lần. Nhưng trò chơi này khiến cháu điều hòa được cảm xúc, thư giãn và vui vẻ."

Đáp: Trước hết, tôi muốn đảm bảo rằng vì cháu đang nghịch phích cắm, cháu làm điều đó một cách an toàn. Bạn nên có một khoảng thời gian để cháu được làm điều này.

Tôi không biết tuổi của cháu ở đây, vậy hãy giả sử cháu lớn hơn 3 tuổi. Giả sử cháu 8 tuổi. Ở độ tuổi đó, tôi được phép thực hiện hành vi tự kích thích sau bữa trưa nhưng không được làm ở bàn ăn tối. Nhưng tôi được cho thời gian để làm điều này.

Hành vi tự kích thích có tác dụng làm dịu, nhưng nếu một đứa trẻ tự kích thích 8 giờ mỗi ngày, não bộ sẽ không phát triển được. Tuy nhiên, nếu làm điều đó 1 giờ mỗi ngày, nó có tác dụng làm dịu.

Tôi từng lên dây cót cho chiếc xích đu, xoay nó vòng quanh, rồi xem nó quay khi được thả ra.

Khi ở bãi biển, tôi thường để cát chảy qua kẽ tay và nghiên cứu từng hạt cát nhỏ như một nhà khoa học quan sát chúng dưới kính hiển vi. Cho trẻ một khoảng thời gian để làm điều này là hoàn toàn ổn.

Nếu đây là một đứa trẻ biết nói, hãy đặt câu hỏi và cùng khám phá. Quạt thực sự hoạt động như thế nào? Tôi không biết gì về khả năng hay độ tuổi của đứa trẻ này. Nếu cháu nói được hoàn toàn và biết đọc, hãy cùng tìm hiểu về vật lý của chuyển động không khí qua quạt.

Quạt có mặt trong rất nhiều thứ. Chúng ở bên trong máy tính. Bạn muốn lấy sự say mê đó và mở rộng nó ra để dẫn đến việc học đọc.

Bạn có thể tìm sách và đọc về những chủ đề này. Ai đã phát minh ra quạt? Khi tôi 8 tuổi, tôi rất thích những nhà phát minh nổi tiếng và có một cuốn sách về họ. Đó là cuốn sách yêu thích của tôi.

Vì vậy, hãy đặt câu hỏi về chủ đề đó. Động cơ điện hoạt động như thế nào? Làm sao nó quay được cánh quạt? Hãy tìm hiểu một số kiến thức khoa học đằng sau để mở rộng thêm. Đó là điều bạn nên làm với sự say mê này.

Nguồn:

Q&A With Dr. Temple Grandin: Repetitive Behaviors – Temple Grandin, PhD, Autism Parenting Magazine, Issue 176 (03/2025). Dịch và biên soạn với sự cho phép của tòa soạn.