Hỗ Trợ Hành Vi Tích Cực Tại Nhà và Trường Học - Điều Gì Thực Sự Hiệu Quả?

Tác giả: Leigh De Silva, MAS

Các cựu giáo viên có kỹ năng để hỗ trợ hành vi tích cực tại nhà.

Hầu hết những người làm việc trong lĩnh vực tự kỷ đều quen thuộc với hỗ trợ hành vi tích cực (positive behavior support - PBS). Bạn cũng có thể biết đến khái niệm này từ trường học của con mình, nơi nó là một phần trong chương trình gắn kết học sinh tổng thể để hỗ trợ việc học. Hoặc, trường học có thể đã xây dựng một kế hoạch hỗ trợ hành vi cho con bạn để khuyến khích hoặc hạn chế một số hành vi nhất định.

Nhiều chuyên gia trong lĩnh vực này có nền tảng tâm lý học hoặc công tác xã hội. Rất ít người có nền tảng giáo dục phát triển; càng ít hơn nữa là những cựu giáo viên giáo dục hòa nhập hoặc giáo dục đặc biệt.

Nhiều cựu giáo viên có bộ kỹ năng và sự am hiểu về PBS, đây là một điểm khởi đầu hữu ích cho công việc bên ngoài lớp học. Phụ huynh, nhà trường và các chuyên gia y tế liên quan nên công nhận nền tảng kỹ năng đó, vì những chuyên gia này biết điều gì thực sự hiệu quả và điều gì không.

Đôi khi, những chuyên gia này có thể cho bạn biết vì sao một số chiến lược không hiệu quả, và ý kiến của họ nên được lắng nghe.

Nền tảng giảng dạy có lợi cho các chuyên gia PBS

Giáo viên đã quen với việc xử lý các vấn đề phức tạp trong thời gian thực. Họ là những nhà đàm phán và đánh giá rủi ro chuyên nghiệp, có thể xử lý nhiều vấn đề cùng lúc. Làm giáo viên ngày nay giống như làm một người mẹ có con tự kỷ, nhưng trong lớp học.

Nhiều học sinh có những nhu cầu bổ sung đã được xác định, bao gồm cả những nhu cầu tạm thời (như gia đình tan vỡ, bệnh tật, hoặc chấn thương). Giáo viên có thể nhanh chóng hiểu được những vấn đề quan trọng nhất của học sinh trong lớp học, và ngay cả những người quản lý lớp học kém hiệu quả hơn cũng nhận thức được các hành vi phức tạp trong thực tế.

Thường xuyên có những học sinh có hành vi bộc phát ở mức độ có thể làm gián đoạn cả lớp học. Một số học sinh lo lắng, một số muốn được chú ý bằng mọi giá, và một số khác lại né tránh sự chú ý bằng mọi cách có thể. Một số học sinh gặp khó khăn trong học tập. Những em khác lại có năng khiếu và hoặc là hứng thú hoặc là buồn chán.

Có nhiều sự giao thoa giữa các nhóm này, và tất cả những hành vi này đều được kỳ vọng phải được quản lý trong trường học, thường thông qua một chương trình hỗ trợ PBS.

PBS không phải lúc nào cũng hiệu quả như mong đợi

Thông thường, một phiên bản nào đó của chương trình học tập dựa trên hành vi trong trường học bao gồm việc dạy các giá trị đơn giản, kỳ vọng hành vi đơn giản, và đôi khi là những hậu quả nhẹ nhàng. Vai trò của hỗ trợ hành vi tích cực bên ngoài bối cảnh trường học lại rất khác.

Trường học sử dụng cách đàm phán, thưởng cho hành vi tích cực theo kiểu mang tính biểu tượng (tokenistic), và đó là điểm dừng. Có một số ngoại lệ, với những trường tích hợp PBS một cách có ý nghĩa vào đời sống lớp học. Tuy nhiên, đây hiếm khi là một cách hiệu quả để tạo ra những điều chỉnh hành vi lâu dài.

Để tạo ra sự thay đổi hành vi, bạn cần tất cả những người liên quan trong một bối cảnh có cùng một phản ứng đối với một hành vi và thực hiện nó một cách nhất quán. Trong trường học, một số giáo viên thực hiện hậu quả đến cùng, một số thì không, và một số nằm ở giữa. Có quá nhiều "đầu bếp" và quá nhiều ý tưởng khác nhau để phản ứng với hành vi.

Trong trường học, có thể có rất ít sự kết nối giữa các giá trị lý thuyết và bằng chứng thực tế của việc sử dụng các giá trị PBS. Thường thì, một học sinh được biết đến với các "vấn đề" hành vi lại được thưởng khi làm đúng, trong khi những học sinh luôn tuân thủ quy tắc lại bị bỏ qua.

Thông điệp dường như là bạn được đối xử tốt hơn hoặc nhận được sự chú ý và phần thưởng khi bạn cư xử không tốt hoặc có "hành vi bộc phát," điều này không phải là kết quả mà chương trình hay PBS mong muốn.

Thường thì, ở nhà, hành vi xấu lại nhận được sự chú ý và nguồn lực từ cha mẹ, điều này có thể củng cố thêm những cơn bộc phát. Nếu một người đạt được điều mình muốn thông qua hành vi tiêu cực, thì kết quả là tích cực cho họ nhưng tiêu cực cho tất cả những người khác.

Khi các thành viên gia đình hiểu được điều này, sẽ có cơ hội để tạo ra sự thay đổi thực sự. Nếu không, hành vi tiêu cực ảnh hưởng đến người khác cũng sẽ được củng cố thêm. Với hầu hết các phương pháp quản lý hành vi, ý định là tốt, nhưng ý định không dẫn đến kết quả tốt hơn.

Hiểu về hành vi và đưa ra phản ứng cá nhân hóa

Hiểu vì sao một người hành xử theo cách của họ là điều thiết yếu. Các chương trình phổ quát cung cấp giải pháp phổ quát, nhưng học sinh là những cá nhân trong một nhóm. Họ cần những phản ứng mang tính cá nhân, không phải mang tính nhóm. Đạt được điều này rất khó trong một lớp học thông thường. Tiền đề của PBS trong trường học là nếu mọi người đều hiểu quy tắc, họ sẽ tuân theo.

Trong thực tế, học sinh có thể hiểu quy tắc nhưng vẫn phớt lờ chúng vì mục tiêu của các em đã trở thành đạt được điều gì đó: sự chú ý, sự thoát khỏi tình huống, hoặc phần thưởng. Việc đạt được điều mình muốn hoặc cần thông qua hành vi bộc phát sẽ lấn át động lực để thay đổi.

Đó là lý do căn bản vì sao PBS thường không hiệu quả trong môi trường trường học.

Với sự hiểu biết đó, các cựu giáo viên có thể không coi hỗ trợ hành vi là hữu ích hoặc công bằng. Tuy nhiên, trong bối cảnh gia đình, nó chắc chắn có thể hiệu quả nếu được hướng dẫn bởi một giáo viên giàu kinh nghiệm.

Cần có một số điều chỉnh trong vai trò hỗ trợ hành vi tích cực. Ranh giới có thể được thiết lập và là tuyến phòng thủ đầu tiên chống lại các hành vi đáng lo ngại.

Ranh giới không được khuyến khích hoặc thực thi trong bối cảnh trường học, nơi phụ huynh thường phàn nàn về hậu quả hoặc bạn bè khuyến khích các học sinh khác thử thách những ranh giới đó. Thông thường, việc phá vỡ quy tắc thay vì tuân thủ lại mang đến phần thưởng lớn hơn, trừ khi có hậu quả tiêu cực trong bối cảnh trường học.

Các chuyên gia có kỹ năng giảng dạy biết điều gì là cần thiết

PBS có hiệu quả trong bối cảnh gia đình hoặc cộng đồng với một chuyên gia giàu kinh nghiệm, người có thể thực hiện các chiến lược và can thiệp cá nhân hóa. Khi các gia đình thuê một chuyên gia PBS, họ đã sẵn sàng được hỗ trợ và thực hiện thay đổi.

Hỗ trợ hành vi tích cực không phải là điều "áp đặt lên" cá nhân đó mà là điều mà họ chủ động tham gia. Theo truyền thống, các chuyên gia hành vi quan sát và ghi chép thông tin hành vi trong một thời gian dài trước khi can thiệp.

Tuy vậy, giáo viên có lợi thế là biết cách tiếp cận trẻ em, nói chuyện với phụ huynh, và thương lượng kỳ vọng. Họ có thể thu thập thông tin và xây dựng mối quan hệ nhanh chóng, dành ít thời gian quan sát hơn và nhiều thời gian hơn để giúp các gia đình giải quyết hành vi bộc phát.

Giáo viên là những người thực thi và chiến lược gia. Họ kết nối mọi người với nhau và hiểu rằng các mối quan hệ được cải thiện là điều thiết yếu cho hạnh phúc và cảm giác thuộc về. Học sinh muốn được thuộc về - trong lớp học, nhóm bạn cùng trang lứa, và trong chính cuộc sống và gia đình của mình. Giáo viên hiểu cách làm dịu các mối kết nối, dạy kỹ năng, và kết nối lại.

Khi các cựu giáo viên có thể tập trung vào việc học một-đối-một với người có nhu cầu phức tạp và giải quyết các kết nối gia đình, họ có vị trí thuận lợi để tìm ra các hành vi thay thế, xác định các yếu tố kích hoạt, và thiết lập ranh giới. Họ cũng có thể dạy cho phụ huynh, nhân viên hỗ trợ, và thân chủ những người cần chiến lược hỗ trợ hành vi và điều hòa cảm xúc.

Giáo viên có thể giúp mọi người tập trung vào những nhiệm vụ trước mắt và lập kế hoạch. Họ không nên bị coi là kém trình độ hoặc kỹ năng hơn so với những người đến từ lĩnh vực tâm lý học. Hỗ trợ hành vi là về hành vi thực tế được áp dụng trong đời sống, không phải lý thuyết. Giáo viên là những người quan sát tài ba và là những người thực thi chiến lược hàng đầu.

Hướng đi tiếp theo

Vì vậy, nếu bạn có thể tiếp cận một chuyên gia PBS có nền tảng giảng dạy, hãy liên hệ với họ để thảo luận về các chiến lược thực tế.

Các gia đình cần hỗ trợ hành vi chuyên biệt không nên nhầm lẫn phiên bản hỗ trợ hành vi tích cực ở trường học với sự phức tạp và giá trị học tập mà hỗ trợ hành vi tích cực mang lại trong bối cảnh gia đình và cộng đồng.

Những người có nhu cầu bổ sung chắc chắn được hưởng lợi từ các chuyên gia tập trung vào tác động thực tế mà những nhu cầu đó gây ra đối với bản thân họ và những người xung quanh. Một chuyên gia PBS có nền tảng giảng dạy có thể là bước đi đúng đắn hướng tới sự hỗ trợ chuyên biệt.

Nguồn:

Positive Behavior Support at Home and School - What Works? – Leigh De Silva, MAS, Autism Parenting Magazine, Issue 176 (03/2025). Dịch và biên soạn với sự cho phép của tòa soạn.