Khi Bạn Nghĩ Rằng “Chẳng Có Gì Tiến Triển”

Tác giả: Lisa Candera, Esq., CLC

Đôi khi, ngay lúc bạn nghĩ “chẳng có gì tiến triển,” thì có lẽ nó vẫn đang tiến triển.

Suốt bốn tháng qua, tôi bị đánh thức bởi tiếng máy móc hạng nặng đào xới khu đất trước khu chung cư của mình. Một nhà trẻ mới đang được xây dựng. Nhưng suốt nhiều tháng, chẳng có tiến triển gì rõ ràng — chỉ là những cỗ máy ồn ào chuyển đất từ đống này sang đống khác.

Rồi một ngày, như thể có phép màu, tôi về nhà và thấy khung xương của một tòa nhà đã sừng sững hiện ra. Từ đâu không biết, phần móng đã được đổ xong, các cột dầm đã dựng lên, và bỗng nhiên, rõ ràng là một ngôi trường mới đang thành hình.

Sự chuyển biến từ “chẳng có gì xảy ra” sang một hình hài tòa nhà hiện rõ khiến tôi liên tưởng ngay đến việc nuôi dạy con trong phổ tự kỷ.

Quá trình tiến triển chậm rãi

Trong những ngày đầu cùng con trai tôi, Ben, tôi thường cảm thấy như cả hai mẹ con giậm chân tại chỗ, miệt mài luyện tập các kỹ năng mà chẳng thấy tiến triển bao nhiêu. Lấy ví dụ về ngôn ngữ: việc đơn giản như thổi bong bóng xà phòng không chỉ để vui — đó là cách giúp tăng cường cơ miệng để con tập phát âm. Sau nhiều tháng thổi bong bóng, con vẫn chưa nói được từ nào.

Chảy nước dãi là một cuộc chiến khác. Cơ mặt chùng của Ben khiến con thường xuyên chảy nước dãi, làm da bị kích ứng. Tôi trở thành chuyên gia bôi kem dưỡng để làm dịu vùng da đỏ ấy.

Khi Ben cuối cùng cũng nói được những từ như “hi” (chào) và “bye” (tạm biệt), đó là một chiến thắng lớn, nhưng lại kéo theo những thử thách mới — như việc giúp con phân biệt giữa “b” và “d”. Suốt nhiều tháng, chúng tôi luyện cho con sửa từ “die” thành “bye” khi chào ông bà. Giọng nói của con khó hiểu đến mức chúng tôi đùa gọi đó là “tiếng Benglish” (ngôn ngữ riêng của Ben).

Tiến triển diễn ra chậm chạp; hầu hết các ngày đều lặp lại một vòng luyện tập vất vả mà ít có kết quả. Nhưng rồi, từ đâu không biết, Ben lại có một bước nhảy vọt lớn trong phát triển.

Những bước nhảy vọt

Một ngày nọ, Ben khiến tôi sững sờ khi tự nói “I want” (con muốn) trước khi xin một món ăn vặt, không cần ai nhắc. Lần khác, con nói “Thank you” (cảm ơn) mà không cần nhắc, và dần dần, con trả lời câu hỏi bằng nhiều hơn một từ.

Những khoảnh khắc ấy giống như những bước nhảy vọt, tưởng chừng đến từ hư không — nhưng không phải vậy. Chúng được xây dựng từ nhiều tháng, nhiều năm kiên trì và nỗ lực bền bỉ.

Nhìn lại sự tiến triển của con bạn

Không chỉ riêng tôi. Điều tương tự cũng đang xảy ra với con bạn. Hãy nghĩ về một điều mà con bạn có thể làm được bây giờ mà sáu tháng trước con chưa làm được. Có thể con đã học cách dùng thiết bị hỗ trợ giao tiếp AAC, dùng muỗng nĩa khi ăn, hoặc tự trấn an bản thân mà không cần bạn giúp. Sự tiến triển đó không tự nhiên mà có — đó là kết quả từ sự kiên trì của bạn, từ việc bạn kiên trì vượt qua từng thử thách.

Vòng lặp suy nghĩ – cảm xúc – hành động

Là một life coach (huấn luyện viên cuộc sống), tôi dạy các bậc cha mẹ về vòng lặp suy nghĩ – cảm xúc – hành động để giúp họ hiểu sức mạnh của những suy nghĩ của mình. Đây là một ví dụ: nếu bạn nghĩ “chẳng có gì tiến triển,” suy nghĩ đó sẽ dẫn đến cảm giác nản lòng hoặc thất vọng. Khi cảm thấy chán nản, bạn dễ có xu hướng bỏ cuộc hoặc làm qua loa.

Bạn có thể ngừng tham gia đầy đủ vào các buổi trị liệu hoặc bỏ qua một số phần trong thói quen của con. Suy nghĩ “chẳng có gì tiến triển” dẫn đến cảm giác thất bại, từ đó thúc đẩy hành động bỏ cuộc — và điều đó lại càng củng cố suy nghĩ ban đầu.

Khi bạn ngừng cố gắng hoặc làm qua loa, bạn có nguy cơ đánh mất toàn bộ tiến triển đã đạt được. Suy nghĩ “chẳng có gì tiến triển” trở thành một lời tiên tri tự ứng nghiệm. Bỏ cuộc quá sớm đồng nghĩa với việc bỏ lỡ những bước đột phá thường âm thầm diễn ra bên dưới bề mặt.

Thay đổi cách nhìn nhận

Ngược lại, nếu bạn chuyển suy nghĩ sang điều gì đó như “tiến triển cần thời gian,” bạn sẽ cảm thấy hy vọng và kiên nhẫn hơn. Cảm giác này thúc đẩy những hành động như kiên trì với các chiến lược đã chọn và đều đặn tham gia trị liệu. Sự nỗ lực bền bỉ mới tạo nên tiến triển thực sự.

Bạn không cần ép mình phải nghĩ những điều quá tích cực mà bản thân không thực sự tin hay cảm thấy đúng. Cố gắng thuyết phục bản thân về điều gì đó xa vời có thể khiến bạn càng thêm thất vọng.

Thay vào đó, hãy tập trung vào những suy nghĩ trung tính và thực tế, phù hợp với trải nghiệm hiện tại của bạn, chẳng hạn như:

• “Có thể chúng ta đang có tiến triển.”

• “Tiến triển cần thời gian.”

• “Tiến triển không phải lúc nào cũng nhìn thấy được.”

Những suy nghĩ này dễ chấp nhận hơn nhiều vì chúng bám sát thực tế và giúp bạn cởi mở với khả năng rằng mọi thứ đang tiến về phía trước, dù bạn chưa thể nhìn thấy tiến triển ngay lúc này.

Sau khi chọn được một suy nghĩ trung tính khiến bạn cảm thấy dễ chịu hơn, hãy để tâm trí bạn đi tìm bằng chứng để củng cố nó. Ví dụ, để thấy bằng chứng rằng “tiến triển không phải lúc nào cũng nhìn thấy được,” hãy so sánh khả năng hiện tại của con bạn với ba tháng, sáu tháng, hay thậm chí một năm trước.

Có thể con đã phát triển một cách ứng phó mới, cải thiện khả năng giao tiếp, hoặc trở nên độc lập hơn theo những cách nhỏ. Hãy nhắc bản thân về thời gian và công sức đã bỏ ra để những kỹ năng đó được hình thành trọn vẹn.

Bằng cách thay đổi suy nghĩ theo những cách nhỏ nhưng mạnh mẽ này, bạn có thể tạo ra những cảm xúc tích cực hơn — như sự cam kết, quyết tâm, và hy vọng — những cảm xúc thúc đẩy các hành động tạo ra kết quả mong muốn.

Vòng lặp này — từ suy nghĩ trung tính dẫn đến cảm xúc tốt hơn và hành động kiên định hơn — có thể là ranh giới giữa việc bỏ cuộc trước một nền móng vững chắc chỉ vì tường chưa dựng lên, và việc kiên trì đủ lâu để thấy tiến triển đang ở ngay phía trước.

Bằng cách tập trung vào những suy nghĩ trung tính, đáng tin, bạn có thể duy trì nỗ lực, giữ được sự kiên nhẫn, và tin rằng tiến triển bạn đang hướng tới chắc chắn sẽ đến. Bạn đang xây dựng một điều gì đó vững chắc — dù chưa thể nhìn thấy ngay — và rồi bạn sẽ thấy kết quả dần thành hình khi tiếp tục kiên trì hành động.

Tiếp tục kiên trì

Thật dễ hiểu khi bạn cảm thấy nản lòng khi không thấy kết quả ngay lập tức. Chính vì vậy, điều quan trọng là thường xuyên nhắc nhở bản thân rằng — trong thế giới của chúng ta — tiến triển thường vô hình cho đến một ngày nó không còn vô hình nữa.

Nhưng ngay cả khi bạn không nhìn thấy nó, ngay cả khi nó không diễn ra nhanh như bạn mong muốn, tiến triển vẫn đang xảy ra. Điều quan trọng là đừng bỏ cuộc. Tiến triển được xây dựng từ những hành động nhỏ, lặp đi lặp lại, tưởng chừng không đáng kể hay thậm chí vô nghĩa trong khoảnh khắc đó. Việc duy trì thói quen, luyện tập một kỹ năng mới, hay đơn giản là kiên trì xuất hiện mỗi ngày đều đặt nền móng cho những bước đột phá trong tương lai. Sự phát triển có thể chậm và gần như không thể nhận ra lúc đầu, nhưng theo thời gian, những khoảnh khắc kiên trì ấy sẽ tích lũy thành điều gì đó to lớn.

Điều đó luôn xứng đáng với nỗ lực bỏ ra

Hãy nhớ điều này vào những ngày bạn cảm thấy như mình chỉ đang khuân đất từ đống này sang đống khác. Khi các ngày cứ hòa lẫn vào nhau, bạn tự hỏi liệu tất cả nỗ lực này có đáng không. Có đấy. Luôn luôn đáng.

Sự kiên trì chính là chìa khóa. Việc xuất hiện mỗi ngày, ngay cả khi tiến triển dường như vô hình, sẽ dẫn đến những bước nhảy vọt ấy. Đó chính là điều biến những đống đất thành một tòa nhà hoàn chỉnh.

Đó cũng chính là điều biến hành trình nuôi dạy một đứa con có nhu cầu đặc biệt dài đằng đẵng và gian nan thành những khoảnh khắc đột phá khiến tất cả trở nên xứng đáng.

Nguồn:

When You Think “Nothing Is Working” – Lisa Candera, Esq., CLC, Autism Parenting Magazine, Issue 175 (02/2025). Dịch và biên soạn với sự cho phép của tòa soạn.