Kết Nối Cùng Karen: Ai Cũng Cần Cảm Thấy An Toàn

Tác giả: Karen Kaplan, MS

Dưới đây là một số chiến lược giúp người trong phổ tự kỷ học các quy tắc an toàn.

Cha mẹ luôn muốn giữ an toàn cho con mình, và mọi trẻ em đều cần hiểu các quy tắc và chiến lược an toàn.

Bắt đầu từ khi còn nhỏ

Khi trẻ còn ở độ tuổi tập đi, cha mẹ đã bắt đầu đảm bảo an toàn cho con. Họ che các ổ điện, đảm bảo dao sắc không nằm trong tầm với, lắp thanh chắn ở đầu cầu thang, và cố định con vào ghế ngồi ô tô đạt chuẩn. Họ dẫn con đi vệ sinh và kiểm tra nhiệt độ đồ uống nóng trước khi con uống.

Cha mẹ nhắc nhở trẻ: "Cẩn thận kẻo kẹt tay," "Nhìn đường khi đi," "Đừng chạm vào đó," và tất nhiên là "Thổi nguội sô-cô-la nóng trước khi uống."

Cha mẹ cũng đưa ra các hướng dẫn bằng lời để định hướng: "Không nói chuyện với người lạ hoặc lên xe của ai đó khi chưa được phép," "Đi sát bên cha mẹ khi ở trung tâm mua sắm," và "Đi vào phía trong khi băng qua những con đường đông đúc."

Họ dạy con về tín hiệu đèn giao thông: "Chúng ta không băng qua đường khi đèn đỏ và phải nhìn hai bên trước khi băng qua lúc đèn xanh."

Ở công viên hoặc khi đi bộ đường dài, cha mẹ giải thích cây nào trẻ không nên chạm vào và không bao giờ được cho đá vào miệng. Họ cũng giải thích cách tiếp cận một con chó lạ và hỏi xem nó có thân thiện không, cũng như liệu có được phép chạm vào nó hay không.

Những quy tắc an toàn ngày nay

Ngày nay, cha mẹ còn phải dạy con an toàn khi sử dụng máy tính hoặc điện thoại.

Chúng ta nhắc trẻ che miệng khi ho hoặc hắt hơi, và tùy vào độ tuổi cũng như hoàn cảnh, chúng ta có thể yêu cầu trẻ đeo khẩu trang nếu cảm thấy không khỏe hoặc khi đến những nơi đông người.

Cha mẹ hướng dẫn con cách rửa trái cây và rau củ trước khi ăn, và rửa tay sau khi chạm vào đất, đồ dùng mỹ thuật, xe đẩy hàng, tay nắm cửa, và đồ chơi, trò chơi của người khác.

Vì sao chúng ta có các biện pháp an toàn?

Tất cả chúng ta đều muốn được an toàn trước bệnh tật, những thứ có thể gây hại, hoặc các mối đe dọa đến sự an lành. Chúng ta cũng muốn điều tương tự cho con mình, để bảo vệ các em khỏi những người có thể làm hại, lợi dụng, hoặc ngược đãi các em.

Vì vậy, dù con bạn trong phổ tự kỷ hay phát triển điển hình, việc dạy về an toàn đều là điều thiết yếu trong quá trình phát triển của trẻ.

Chiến lược dạy quy tắc an toàn

Những chiến lược nào có thể được sử dụng để giúp người trong phổ tự kỷ học các quy tắc an toàn?

• Sử dụng câu chuyện xã hội để dạy quy tắc an toàn một cách trực quan.

• Đọc sách để giúp trẻ học hỏi.

• Làm mẫu hành vi hữu ích, chia nhỏ việc học thành các bước rõ ràng, có ý nghĩa, và cung cấp hình ảnh minh họa cho từng bước.

• Hợp tác với giáo viên, các thành viên gia đình khác, và anh chị em để củng cố và áp dụng các chiến lược an toàn.

• Dạy kỹ năng tự vận động (self-advocacy) để trao quyền cho trẻ bảo vệ nhu cầu an toàn của bản thân và giao tiếp hiệu quả trong các tình huống khó khăn. Dạy trẻ nhận biết khi nào mình cảm thấy không an toàn, khẳng định ranh giới của bản thân, và tìm kiếm sự giúp đỡ từ người lớn hoặc cơ quan đáng tin cậy khi cần thiết.

• Xây dựng mối quan hệ với lực lượng cứu hộ địa phương. Đưa trẻ đến thăm trạm cứu hỏa và đồn cảnh sát, dạy trẻ nhận biết vai trò và trách nhiệm của những người này, cũng như cách liên hệ với họ khi gặp nguy hiểm.

Thách thức trong việc dạy quy tắc an toàn

Cha mẹ phải giải quyết những thách thức có thể hạn chế hiểu biết của con mình về cách giữ an toàn. Dưới đây là một số cách để làm điều này:

• Giải quyết khó khăn trong giao tiếp: Trẻ tự kỷ có thể gặp khó khăn khi thể hiện bản thân hoặc hiểu các chỉ dẫn bằng lời nói, điều này có thể khiến việc giao tiếp trở nên khó khăn trong các tình huống khẩn cấp.

• Giải quyết khó khăn với các khái niệm trừu tượng: Việc hiểu các khái niệm trừu tượng như nguy hiểm, người lạ, và quy tắc an toàn có thể là một thách thức đối với trẻ tự kỷ, những em thường suy nghĩ theo cách cụ thể.

• Giải quyết tính bốc đồng và hành vi lặp lại: Một số trẻ tự kỷ có thể có những hành vi bốc đồng hoặc lặp lại có thể đặt trẻ vào tình huống nguy hiểm, chẳng hạn như đi lang thang hoặc bỏ trốn khỏi môi trường an toàn.

Xây dựng kế hoạch an toàn

Cha mẹ có thể xây dựng một kế hoạch an toàn cá nhân hóa, phù hợp với nhu cầu và khả năng của con bằng cách:

• Xác định các rủi ro an toàn tiềm ẩn trong môi trường gia đình, trường học, và cộng đồng, đồng thời triển khai các chiến lược chủ động để giải quyết chúng.

• Cho trẻ tham gia vào việc xây dựng kế hoạch an toàn để tăng cường sự hiểu biết và quyền làm chủ của trẻ đối với các thực hành an toàn.

Ai cũng cần cảm thấy an toàn

Ai cũng cần cảm thấy an toàn, và mọi cha mẹ đều phải giúp con mình hiểu các quy tắc và vấn đề an toàn. Việc thúc đẩy kỹ năng và nhận thức an toàn cho người trong phổ tự kỷ đòi hỏi một cách tiếp cận đa chiều, giải quyết điểm mạnh, thách thức, và nhu cầu riêng của từng cá nhân.

Bằng cách triển khai các chiến lược như hỗ trợ trực quan, đóng vai, tích hợp công nghệ, và hợp tác với các bên liên quan, bạn có thể trao quyền cho người trong phổ tự kỷ để họ có thể điều hướng môi trường xung quanh một cách an toàn và tự tin.

Tài liệu gợi ý

• Body Boundaries Make Me Stronger: Personal Safety Book for Kids about Body Safety, Personal Space, Private Parts and Consent that Teaches Social Skills and Body Awareness – Elizabeth Cole

• Carol Gray – Social Stories (tổ chức chuyên về phương pháp câu chuyện xã hội)

• Danger Is...? (Autism Is...? Books) – Ymkje Wideman-van der Laan, Jennifer Lackgren

• Learning Disabilities, Autism, and Internet Safety (tài liệu hướng dẫn an toàn internet)

• Social Stories for Safety Awareness – Watson Institute

Nguồn:

Connections With Karen: Everyone Needs to Feel Safe – Karen Kaplan, MS, Autism Parenting Magazine, Issue 179 (05/2025). Dịch và biên soạn với sự cho phép của tòa soạn.