Kết Nối Cùng Karen: "Tìm Được Tiếng Nói Của Mình" Nghĩa Là Gì?

Tác giả: Karen Kaplan, MS

Đây là những cách giúp người trong phổ tự kỷ tự tin bày tỏ cảm xúc và ý kiến của mình.

Một số người cho rằng "tìm được tiếng nói của mình" nghĩa là khám phá và đón nhận bản sắc, giá trị và góc nhìn riêng của bản thân, rồi thể hiện chúng một cách chân thật. Vậy một người trong phổ tự kỷ có thể làm điều đó bằng cách nào?

Trước hết, họ cần được nuôi dưỡng và khuyến khích để khám phá điều thực sự có ý nghĩa với mình, điều mình muốn tham gia, coi trọng và yêu thích.

Trở thành một nhà thám hiểm

Để giúp con bạn "tìm được tiếng nói của mình", hãy giúp con trở thành một nhà thám hiểm.

Bạn đã từng đọc cuốn "A Curious Mind: The Secret to a Bigger Life" (Tâm Trí Tò Mò: Bí Quyết Cho Một Cuộc Sống Rộng Mở Hơn) của Brian Grazer chưa? Ông là đồng sáng lập Imagine Entertainment và là nhà sản xuất từng đoạt giải Oscar cho các bộ phim như "Splash," "A Beautiful Mind," "Apollo 13," "J. Edgar," "The Grinch Who Stole Christmas," "Frost/Nixon," và "The Da Vinci Code."

Ông tin rằng sự tò mò chính là thành phần kỳ diệu, là chìa khóa mở ra sự độc lập, khả năng tự quyết, tự quản lý bản thân, sự tự hoàn thiện và tự do.

Những nhà thám hiểm luôn tò mò và muốn khám phá thông tin mới. Họ ham tìm hiểu. Nhà thám hiểm phải biết giải quyết vấn đề, sử dụng mọi giác quan, nghiên cứu và thử nghiệm. Họ tìm kiếm các mẫu vật và khám phá thông tin về những thứ mình thu thập được.

Khám phá thế giới

Có nhiều cách để mở rộng thế giới của con bạn để con xác định được điều mình muốn nói lên. Dưới đây là một số cách giúp con khám phá:

• Giúp con trở thành một nhà khoa học. Mua một chiếc áo khoác phòng thí nghiệm màu trắng, lên mạng tải các thí nghiệm để con thực hiện.

• Đọc cho con nghe về các nhà phát minh.

• Đi các tuyến đường khác nhau đến cùng một địa điểm.

• Khuyến khích con ngồi ở các vị trí khác nhau trong xe khi di chuyển và hỏi con thích vị trí nào nhất.

• Đến các bảo tàng khác nhau, đặc biệt là bảo tàng tương tác.

• Đến các công viên khác nhau.

• Mua sắm ở nhiều cửa hàng khác nhau và khuyến khích con khám phá các dãy kệ khác nhau.

• Cho con nhìn ra ngoài qua các cửa sổ khác nhau và mô tả những gì con thấy.

• Chỉ cho con thấy các loại cây, cửa hàng, xe cộ, ngôi nhà và khu vườn khác nhau khi đi bộ.

Khuyến khích con chọn những nơi con muốn khám phá. Cho con không gian để di chuyển quanh khu dân cư và xem con sẽ đi đến đâu. Hãy chờ trước khi nói "Không" hoặc "Dừng lại." Hỏi con cảm thấy thế nào và con thích nhìn thấy điều gì.

Khám phá cách mọi thứ được tạo ra

Tùy vào độ tuổi và khả năng của con, hãy cung cấp cho con gỗ, búa, đinh, các khối lắp ghép, dụng cụ xây dựng, que kem, hoặc vật liệu mỹ thuật, rồi xem điều gì sẽ xảy ra. Hãy để con tự do thể hiện bản thân mà không bảo con phải làm gì. Khuyến khích con mô tả những gì mình đã tạo ra và hỏi con thích điều gì ở hoạt động đó.

Đưa con đến một cơ sở kinh doanh để con thấy mọi thứ được làm ra, sản xuất hoặc tạo ra như thế nào. Con thích nơi nào, và con có nhận xét gì về những nơi đó?

Bạn cũng có thể thử những cách sau:

• Tìm hiểu con thích loại sách nào và vì sao. Khuyến khích con kể cho bạn nghe con thích hoặc không thích điều gì ở những cuốn sách đó.

• Đặt câu hỏi và khuyến khích con đoán. "Không biết trên đó có gì nhỉ?" "Không biết con đường đó dẫn đến đâu nhỉ?" "Không biết trời có mưa không nhỉ?" "Không biết câu chuyện này sẽ kết thúc thế nào nhỉ?"

• Nấu món ăn theo nhiều cách khác nhau hoặc cho con thử nhiều loại thức ăn khác nhau. Con thích món nào hơn?

• Khuyến khích con đặt ra một loạt câu hỏi và hỏi người khác. Xem con thích những điều gì khác nhau.

Bày tỏ ý tưởng của con

Khi trẻ phát triển sự tò mò, trẻ cần tìm cách bày tỏ những điều mình thích, không thích, cảm xúc, nhu cầu, mong muốn, băn khoăn và ý tưởng.

Tùy vào khả năng giao tiếp của từng người trong phổ tự kỷ, cách thể hiện tiếng nói sẽ khác nhau.

Một số người có thể thể hiện theo những cách sau, và đây là điều người chăm sóc nên làm để đáp lại:

Cách trẻ thể hiện	Người chăm sóc nên làm gì
Thể hiện bằng cách chỉ vào món đồ mình thích.	Ghi nhận tiếng nói của con.
Dẫn hoặc kéo bạn đến thứ con cần hoặc muốn, hoặc tránh xa thứ khiến con sợ hãi và chưa được thấu hiểu.	Ủng hộ tiếng nói của con.
Dùng ngôn ngữ ký hiệu để thể hiện bản thân.	Học ngôn ngữ ký hiệu.
Cho bạn xem một bức tranh về nơi con muốn đến hoặc cảm xúc con đang có (ví dụ: giận, buồn, vui).	Xác nhận bằng lời về bức tranh và cảm xúc đó.
Bày tỏ sự không hài lòng, bối rối hoặc thất vọng, bị mắc kẹt và khó di chuyển khỏi một nơi hoặc hoạt động.	Tìm hiểu điều con đang cố nói với bạn và đưa ra các lựa chọn, sự hỗ trợ và thấu hiểu.
Thể hiện tiếng nói bằng cách rời khỏi khu vực, ném đồ, la hét, đánh, đá hoặc cắn bạn hoặc chính mình.	Ghi nhận cảm xúc của con, áp dụng các chiến lược làm dịu, và đưa ra cách khác để con thể hiện tiếng nói của mình.

Một số người trong phổ tự kỷ có thể:

• học cách dùng bảng chữ cái đánh vần (speller),

• viết ra từ ngữ của mình,

• thể hiện bản thân qua các loại hình nghệ thuật,

• dùng âm nhạc, chuyển động hoặc khiêu vũ để thể hiện tiếng nói,

• dùng một từ, một câu, một cụm từ, hoặc trình bày đầy đủ chi tiết.

Xây dựng lòng tự trọng

Để cảm thấy thoải mái khi thể hiện tiếng nói của mình, mỗi người cần xây dựng được lòng tự trọng tích cực. Hãy giúp con tin rằng bản thân con, cảm xúc và nhu cầu của con đều quan trọng, và những ý tưởng, ước mơ, hy vọng, mong muốn của con đều có giá trị.

Trong cuốn sách "The Little Engine That Could" (Chú Tàu Nhỏ Có Thể Làm Được), chú tàu phải luôn tự nhắc mình: "Mình nghĩ mình có thể làm được." Rồi chú đã vượt qua một hành trình mới đầy khó khăn và mang những món quà đó đến cho các em nhỏ. Chú đã phát triển được khả năng tin vào chính mình. Hãy cho con bạn đọc cuốn sách quan trọng này."

Con cũng nên tìm hiểu về những người nổi tiếng trong phổ tự kỷ để thấy những thành tựu của họ. Hoạt động này sẽ giúp con nhận ra mình có thể đạt được rất nhiều điều khi tin vào bản thân.

Dưới đây là một số nhà văn, họa sĩ biếm họa, nhà soạn nhạc, diễn viên điện ảnh, người mẫu, ca sĩ, nhà khoa học, nhà thơ, đạo diễn phim và doanh nhân trong phổ tự kỷ mà con có thể tìm hiểu:

• Satoshi Tajiri - người tạo ra Pokémon

• Dan Aykroyd - diễn viên

• Charles M. Schulz - họa sĩ biếm họa

• Jane Austen - nhà văn

• William Henry Gates III - doanh nhân, đồng sáng lập Microsoft

• Heather Kuzmich - Á quân thứ tư (fourth runner-up) chương trình America's Next Top Model

• Alfred Hitchcock - đạo diễn phim người Anh-Mỹ

• Henry Thoreau - nhà văn

• Albert Einstein - nhà vật lý lý thuyết

• Jim Henson - nghệ sĩ múa rối, người tạo ra The Muppets

Giúp đỡ, hỗ trợ và động viên

Hãy dành thời gian lắng nghe con bạn trong phổ tự kỷ. Giúp con tin vào chính mình. Ăn mừng mọi bước tiến nhỏ của con trên hành trình khám phá bản thân, điều con thích, điều có ý nghĩa, và cảm nhận của con về cuộc sống.

Hãy bắt đầu sớm để giúp con xây dựng lòng tự trọng tích cực bằng cách khuyến khích con tự giải quyết vấn đề. Hãy trở thành người cố vấn, huấn luyện viên và người động viên của con. Khi con thấy bạn tôn trọng ý kiến, ý tưởng, ước mơ và mục tiêu của mình, con sẽ hiểu rằng việc có tiếng nói riêng là điều thực sự quan trọng.

Tài liệu gợi ý cho phụ huynh

Sách:

• Calling All Minds: How To Think and Create Like an Inventor - Temple Grandin

• A Curious Mind: The Secret to a Bigger Life - Brian Grazer & Charles Fishman

• The Little Engine That Could - Watty Piper

Nguồn:

Connections With Karen: What Does It Mean to "Find Your Voice"? – Karen Kaplan, MS, Autism Parenting Magazine, Issue 176 (03/2025). Dịch và biên soạn với sự cho phép của tòa soạn.