Mẹo Giúp Chuyển Tiếp Sang Cuộc Sống Độc Lập

Tác giả: Angela Chapes

Một cây bút có sự khác biệt thần kinh (neurodivergent) chia sẻ những mẹo để chuyển tiếp sang cuộc sống độc lập.

Tùy vào từng hoàn cảnh, một số người trong phổ tự kỷ sẽ không bao giờ rời khỏi nhà, và cha mẹ cùng người chăm sóc sẽ đáp ứng những gì họ cần.

Những người khác trong phổ tự kỷ có thể sống trong các nhà nhóm (group homes) cùng những người khác, học các kỹ năng sống độc lập thông qua các chương trình nhà nhóm hoặc trung tâm sức khỏe tâm thần cộng đồng. Hoặc họ có thể sống độc lập với một số hỗ trợ nhất định.

Nếu bạn ở trong phổ tự kỷ và đang chuyển tiếp sang tuổi trưởng thành hoặc cuộc sống độc lập, đây là một số điều cần cân nhắc.

Lập kế hoạch

Việc biết mình sẽ làm gì khi chuyển tiếp sang tuổi trưởng thành là điều quan trọng. Hãy lập kế hoạch trước khi tốt nghiệp trung học, đại học, hoặc chương trình đào tạo, và trước khi chuyển ra khỏi nhà cha mẹ hoặc người chăm sóc.

Cuộc sống luôn có những thách thức, và những sự kiện bất ngờ vẫn xảy ra. Tôi được chẩn đoán tự kỷ và sau đó sống một mình trong vài năm. Tôi đã phải chuyển về nhà cha mẹ vì tôi bị ốm, và mẹ tôi cũng bị bệnh nặng. Tôi đã chăm sóc mẹ và cả bản thân mình. Có rất nhiều tình huống mà bạn cần lên kế hoạch trước.

Đại học

Những người trong phổ tự kỷ theo học đại học sẽ tìm thấy các nguồn lực hỗ trợ ở đó. Trường sẽ cung cấp các chương trình hướng dẫn để giúp bạn thành công. Tôi đã rất biết ơn những nguồn lực từ khoa giáo dục đặc biệt của trường đại học.

Tôi đã tận dụng thời gian làm bài thi kéo dài và sự hỗ trợ thêm từ giảng viên. Tôi có lựa chọn nghe sách nói và có người ghi chú giúp. Hãy sử dụng những lựa chọn hữu ích nhất và so sánh các chương trình ở nhiều trường khác nhau để tìm ra sự phù hợp tốt.

Chuyển đến nơi ở mới

Nếu bạn chuyển đến một khu vực khác xa gia đình hoặc bạn bè, hãy đảm bảo bạn có thể chịu đựng được khoảng cách đó. Sự thay đổi thường gây xáo trộn, vì vậy hãy cho bản thân thời gian để thích nghi.

Các nguồn lực cộng đồng

Khi còn là trẻ em, bạn có thể có một IEP (Kế Hoạch Giáo Dục Cá Nhân Hóa) ở trường để tập trung vào việc học và môi trường của mình. Khi trưởng thành, có ít nguồn lực hơn. Tuy nhiên, hãy tìm kiếm trong cộng đồng những lựa chọn như sau:

• Các trung tâm sức khỏe tâm thần cộng đồng cung cấp hỗ trợ và điều trị.

• Các chương trình ban ngày cho người trưởng thành cung cấp hoạt động để tránh sự nhàm chán và phát triển kỹ năng xã hội.

• Nhà ở giá rẻ hoặc được trợ cấp của chính phủ (tại Hoa Kỳ) giúp giảm chi phí thuê nhà. Hãy tìm người giải thích chương trình này cho bạn.

Nơi làm việc mang đến phương tiện để kiếm sống. Hãy tìm một vị trí phù hợp với mức độ phát triển, kỹ năng và sự tập trung của bạn. Tôi có một công việc đòi hỏi cao mà tôi đã trưởng thành dần sau khi làm những công việc khác để chuẩn bị cho thử thách này.

Tôi đã tìm hiểu và nhận được sự hỗ trợ từ bạn bè, nhà thờ, nơi làm việc và các cơ quan dịch vụ xã hội. Khi bạn tìm hiểu thêm về cộng đồng của mình, bạn cũng sẽ hiểu biết nhiều hơn về các nguồn lực của nó.

Các dịch vụ hỗ trợ

Nếu bạn gặp khó khăn với các vấn đề sức khỏe tâm thần, hãy tìm sự hỗ trợ từ cộng đồng để giúp bạn điều hướng cộng đồng và hành vi của mình. Bao gồm:

• nhà trị liệu

• bác sĩ tâm thần

• người quản lý/nhân viên hồ sơ ca bệnh (case manager)

• dịch vụ sức khỏe tâm thần

• hỗ trợ từ bạn đồng cảnh (peer support)

Tôi là một người quản lý hồ sơ ca bệnh (case manager) và hỗ trợ mọi người trong việc quản lý các kỹ năng sinh hoạt hằng ngày và cuộc sống, đồng thời giúp họ tìm thấy giá trị của bản thân.

Các dịch vụ cộng đồng và hỗ trợ khác có thể hữu ích bao gồm:

• nhóm hỗ trợ

• giáo dục đặc biệt

• trung tâm thính học

• trung tâm ngôn ngữ ký hiệu

• trung tâm ngôn ngữ trị liệu

• bác sĩ đa khoa

• động vật hỗ trợ và trị liệu

• thư viện

• nhà thờ và các tổ chức tôn giáo

• chợ nông sản để mua thực phẩm tươi với giá phải chăng

• Sở Trẻ Em và Gia Đình (Department of Children and Families - DCF)

• trung tâm việc làm

• phòng gym địa phương cho nhu cầu vận động thể chất

• trung tâm công nghệ

• ngân hàng thực phẩm

• cơ quan quản lý nhà ở

• các tổ chức tình nguyện

• nhà thuốc

• dịch vụ giao thông công cộng địa phương

• điều phối viên sự kiện cộng đồng

Có nguồn lực cho hầu như mọi thứ. Hãy tìm hiểu, hỏi thăm xung quanh, và đọc về các cơ hội trong cộng đồng của bạn.

Nếu cộng đồng của bạn không có những nguồn lực bạn cần, bạn có thể cần tìm đến những cộng đồng lớn hơn.

Sống một mình

Sống một mình đòi hỏi bạn phải biết cách có trách nhiệm, và có thể bao gồm:

• Thanh toán hóa đơn - Nhờ ai đó bạn tin tưởng giúp bạn lập ngân sách. Biết được mình có thể chi trả những gì là điều thiết yếu. Hãy dùng ngân sách của mình để quản lý tiền bạc đúng cách.

• Chăm sóc thú cưng hoặc động vật hỗ trợ - Thú cưng là trách nhiệm lớn và cần chi phí chăm sóc đắt đỏ.

• Xử lý các tình huống khẩn cấp - Hãy chuẩn bị sẵn số điện thoại của gia đình và bạn bè, cảnh sát, bác sĩ, và nhân viên cứu hộ khẩn cấp.

Hãy mua bảo hiểm để đề phòng các tình huống khẩn cấp và tiết kiệm tiền cho những điều bất ngờ.

• Chăm sóc sức khỏe của bạn - Nếu bạn bị thương hoặc không khỏe, hãy đến gặp bác sĩ.

Hãy tập thể dục, ăn uống lành mạnh, và thiết lập thói quen ngủ tốt hơn để có một lối sống lành mạnh. Hãy giải quyết các vấn đề sức khỏe sớm.

Mới được chẩn đoán

Nếu bạn vừa mới được chẩn đoán là một người trong phổ tự kỷ, hãy nói cho gia đình và những người bạn thân thiết nhất của mình biết. Điều này sẽ giúp bạn nhận ra ai mới thực sự là bạn bè của mình.

Nếu bạn cởi mở về khuyết tật của mình, một số người có thể nhìn bạn khác đi. Điều đó không sao cả. Nếu họ bắt đầu bắt nạt bạn, họ chưa từng thực sự là bạn của bạn. Những kẻ bắt nạt không đáng để bạn bận tâm.

Quá trình chấp nhận

Nếu bạn được chẩn đoán trong phổ tự kỷ khi đã trưởng thành, bạn có thể cần điều chỉnh lại góc nhìn của mình. Điều này có thể mất thời gian và bao gồm một quá trình chấp nhận và đau buồn.

Tôi đã mất thời gian, nhưng tôi đã được đền đáp khi bắt đầu dùng trải nghiệm sống của mình để giúp đỡ người khác. Tôi phát hiện ra rằng mình là một người mạnh mẽ, tử tế và độc đáo. Tôi trở thành người vận động cho tự kỷ và sức khỏe tâm thần, điều này đã giúp tôi mạnh mẽ hơn.

Những người mới

Khi bạn gặp những người mới, một số người sẽ trở thành bạn của bạn bất kể tình trạng tự kỷ của bạn. Tôi đã có những người bạn thân thiết suốt đời và gặp được nhiều người tuyệt vời trong công việc cũng như các hoạt động của mình. Đừng ngại chia sẻ về con người thật của bạn.

Những người tích cực

Hãy tìm những người có ảnh hưởng tích cực đến cuộc sống của bạn để giúp định hướng và củng cố bạn. Những ảnh hưởng này có thể giúp bạn nhận ra mình là một con người có giá trị. Họ có thể trao quyền cho bạn để trở nên tự chủ hơn.

Tôi đã tìm được các tổ chức và một công việc tại một trung tâm sức khỏe tâm thần, nơi có những người, những hình mẫu như cha mẹ, và những người cố vấn mang đến cho tôi những ảnh hưởng tích cực và giúp định hướng tôi trên hành trình của mình. Họ luôn động viên tôi và đã giúp tôi trưởng thành rất nhiều.

Tôi đã có được lòng tự trọng, học cách lên tiếng bảo vệ cho người khác, và trở nên tự chủ hơn, tự giải quyết được các vấn đề của mình.

Thách thức

Sẽ luôn có những thách thức, nhưng hãy học cách nhờ giúp đỡ khi cần. Vượt qua đại học, bị bắt nạt, hay trở thành người trưởng thành đều là những thách thức. Tuy nhiên, những trải nghiệm sống có thể giúp bạn mạnh mẽ hơn.

Hãy kiên trì ngay cả khi khó khăn. Đừng từ bỏ chính mình hay để người khác khiến bạn xa rời sự tích cực và việc theo đuổi mục tiêu của mình. Bạn sẽ ổn thôi.

Thất bại cũng không phải điều đáng xấu hổ. Thất bại dạy chúng ta biết nên và không nên làm gì. Bạn chỉ thực sự thất bại nếu không đứng dậy và tiếp tục cố gắng.

Hành vi

Có những cơn quá tải cảm xúc, cơn giận dữ, hay hành xử như một đứa trẻ sẽ không được chấp nhận khi bạn đã là người trưởng thành. Tôi đã phải học điều này từ kinh nghiệm của chính mình. Giờ đây tôi có thể xử lý hiệu quả những tình huống khó khăn, dù đó là một quá trình học hỏi dài. Tôi vẫn còn một chặng đường phía trước.

Sẽ rất hữu ích nếu có những người tin tưởng vào sự trưởng thành của bạn. Theo thời gian, bạn cần nhận thức được những yếu tố kích hoạt và hành vi ảnh hưởng đến các mối quan hệ và cảm nhận về bản thân mình. Hãy biết mình có thể xử lý được những gì.

Một số người trong phổ tự kỷ chỉ có thể đạt đến một số cột mốc nhất định và không thể tiến xa hơn về mặt hành vi. Điều đó không sao cả; mỗi người đều khác nhau.

Xử lý thách thức từng bước một

Đừng vội vàng thực hiện các nhiệm vụ hay cảm xúc. Hãy đối mặt với thách thức từng bước một. Đôi khi tôi phóng đại hoặc phản ứng thái quá với những nhiệm vụ trong tương lai. Những thách thức lớn được giải quyết tốt nhất khi chia thành những bước nhỏ hơn.

Hãy tích cực và tử tế với chính mình

Hãy mạnh mẽ, nhưng đừng ngần ngại nhờ giúp đỡ. Hãy có một thái độ tích cực về bản thân và những người quan trọng trong cuộc sống của bạn.

Đức tin

Việc dựa vào chính mình là rất quan trọng, nhưng nếu bạn đang tìm kiếm điều gì đó nhiều hơn, có lẽ một sức mạnh cao hơn sẽ giúp ích. Tôi đến nhà thờ để tìm hiểu về bản thân và niềm tin của mình.

Tận hưởng hành trình

Chuyển tiếp sang tuổi trưởng thành có thể là một điều khó khăn, nhưng có nhiều cách để xử lý những thay đổi và tìm kiếm sự hỗ trợ. Con đường có thể dài và đầy thách thức, nhưng hãy tận hưởng hành trình này.

Nguồn:

Tips to Help with Transition to Independence – Angela Chapes, Autism Parenting Magazine, Issue 176 (03/2025). Dịch và biên soạn với sự cho phép của tòa soạn.