Những Câu Hỏi Cần Đặt Ra Khi Được Đề Xuất Sử Dụng Thiết Bị AAC

Tác giả: Jennifer McMahon, MA, BCBA

Đây là một số câu hỏi bạn nên đặt ra nếu một chuyên gia đề xuất sử dụng hệ thống Giao Tiếp Tăng Cường và Thay Thế (Augmentative and Alternate Communication - AAC).

Với một số trẻ có Kế Hoạch Giáo Dục Cá Nhân Hóa (Individualized Education Plan - IEP) và khả năng nói hạn chế, hệ thống Giao Tiếp Tăng Cường và Thay Thế (AAC) có thể được đề xuất sử dụng.

AAC là gì?

AAC là một phương pháp giao tiếp bổ trợ hoặc thay thế cho ngôn ngữ nói. Một số loại phổ biến bao gồm:

• Hệ Thống Giao Tiếp Trao Đổi Hình Ảnh (Picture Exchange Communication System - PECS): Trao đổi hình ảnh để giao tiếp

• Bảng hoặc sách giao tiếp: Chỉ vào hình ảnh để giao tiếp

• Thiết Bị Tạo Giọng Nói (Speech-Generated Devices - SGD): Chọn từ hoặc hình ảnh trên thiết bị điện tử để tạo ra giọng nói

• Ngôn ngữ ký hiệu: Dùng tay hoặc cử chỉ để giao tiếp

Khi được dạy sử dụng hiệu quả, AAC có thể giúp học sinh đáp ứng mong muốn và nhu cầu, bày tỏ cảm xúc, giảm thất vọng, và tham gia vào các tương tác xã hội.

Con tôi có cần AAC không?

Việc xác định con bạn có thể hưởng lợi từ AAC hay không, và loại nào phù hợp, là một quyết định quan trọng. Các chuyên gia trong nhóm IEP của con bạn, như chuyên viên âm ngữ trị liệu (speech and language pathologist - SLP) hoặc Chuyên Viên Phân Tích Hành Vi Được Chứng Nhận (Board-Certified Behavior Analyst - BCBA), thường có thể hướng dẫn quyết định này.

Tuy nhiên, người chăm sóc cần biết rằng AAC chỉ thành công nếu được sử dụng thường xuyên trong môi trường gia đình và được trẻ cũng như các thành viên gia đình coi trọng. AAC cũng cần phải hữu ích và thiết thực cho trẻ và những người mà trẻ muốn giao tiếp cùng thường xuyên. Nếu không, trẻ có thể chọn không sử dụng AAC và sẽ thể hiện mong muốn, nhu cầu và sự thất vọng của mình theo những cách khác, có thể kém an toàn hơn.

Xác định phương pháp giao tiếp của một người là một quyết định mang tính cá nhân hóa cao, có tác động lâu dài đến trẻ và các thành viên gia đình. Nếu một chuyên gia trong nhóm IEP của con bạn đề xuất con sử dụng AAC, bạn có thể muốn đặt thêm một số câu hỏi.

Bạn thường đề xuất loại AAC nào nhất? Vì sao?

Người chăm sóc sẽ muốn đảm bảo chuyên gia đề xuất AAC có kinh nghiệm dạy kỹ năng này cho học sinh. Chuyên gia đó có đang đề xuất loại AAC dựa trên đặc điểm của trẻ, chứ không phải dựa trên kinh nghiệm giảng dạy, sở thích cá nhân, hay lợi ích tài chính của họ hay không? Nếu một chuyên gia trong nhóm IEP của con bạn đề xuất cùng một loại AAC cho tất cả học sinh, người chăm sóc nên đặt thêm câu hỏi làm rõ:

• Bạn hiện có đang hoặc từng làm việc cho một công ty bán hệ thống AAC này không?

• Trường học này có nhận tài trợ hoặc chiết khấu từ một công ty bán hệ thống AAC này không?

Tất nhiên, loại AAC được đề xuất có thể thực sự là lựa chọn tốt nhất cho con bạn, nhưng thông tin này nên được chia sẻ và dùng làm cơ sở cho phần còn lại của cuộc trò chuyện.

Điểm mạnh giao tiếp hiện tại của con tôi là gì? Điều đó ảnh hưởng thế nào đến đề xuất của bạn?

Một số kỹ năng nhất định sẽ hữu ích cho sự thành công với mỗi loại AAC khác nhau. Dù không phải danh sách đầy đủ, dưới đây là một số kỹ năng có thể hỗ trợ thành công với từng loại AAC.

Ngôn ngữ ký hiệu: Khả năng cử động ngón tay, bàn tay dễ dàng và bắt chước cử động tay của người khác có thể hỗ trợ việc học ngôn ngữ ký hiệu. Một lợi ích của loại AAC này là không cần thêm thiết bị và luôn sẵn có. Vì vậy, ngôn ngữ ký hiệu có thể phù hợp với những trẻ hiếu động về thể chất hoặc những trẻ chưa thể giữ an toàn một thiết bị công nghệ đắt tiền.

PECS, bảng giao tiếp, hoặc SGD: Kỹ năng quét nhìn (scanning) và chọn hình ảnh rất hữu ích cho các loại AAC này. Ví dụ, để thành công với thiết bị tạo giọng nói (SGD), trẻ phải có khả năng quét qua tất cả hình ảnh trên trang và chọn hình ảnh khớp với từ mình muốn giao tiếp.

Nếu từ mong muốn là "chó," trẻ phải quét qua một trang đầy hình ảnh động vật và chọn hình con chó thay vì con mèo.

Nếu con bạn thể hiện những kỹ năng quét nhìn và chọn hình ảnh tốt, một chuyên gia có thể đề xuất loại AAC này thay vì loại khác.

Mỗi loại AAC đều có những hạn chế và bất lợi riêng. Cuối cùng, bạn sẽ muốn đảm bảo con mình có thể giao tiếp mọi lúc và trong mọi hoàn cảnh.

Mỗi loại đều đòi hỏi thêm vật liệu, mà trẻ phải luôn có trách nhiệm mang theo bên mình. Sẽ hữu ích nếu trẻ có thể tự quản lý vật liệu của mình hoặc chấp nhận đeo dây đeo mang theo hệ thống AAC.

Kỹ năng giao tiếp có thể được dạy, và trẻ không phải lúc nào cũng cần thể hiện từng kỹ năng được liệt kê trước khi xác định phương pháp AAC. Tuy nhiên, nếu con bạn đã thể hiện một số kỹ năng nhất định, những điểm mạnh này nên được cân nhắc trong quá trình ra quyết định.

Con tôi có xu hướng thích một loại AAC hơn loại khác không?

Mỗi trẻ có thể thích một loại AAC hơn loại khác khi thử nghiệm các loại AAC khác nhau, dựa trên sở thích hoặc kinh nghiệm học tập trước đó. Điều này quan trọng vì trẻ thích một loại AAC cụ thể sẽ có khả năng sử dụng nó nhất quán hơn.

Hạn chế của hệ thống AAC này là gì? Có rào cản nào cần giải quyết không?

Mỗi loại AAC đều có những hạn chế và bất lợi riêng. Cuối cùng, bạn sẽ muốn đảm bảo con mình có thể giao tiếp mọi lúc và trong mọi hoàn cảnh. Dưới đây là một số câu hỏi khác bạn có thể muốn làm rõ:

• Ai sẽ chi trả cho AAC này?

• Nếu AAC bị hỏng, nó sẽ được sửa chữa như thế nào?

• Con tôi sẽ giao tiếp bằng cách nào trong khi thiết bị đang được sửa chữa?

• Con tôi có thể mang thiết bị về nhà hoặc ra ngoài cộng đồng không?

• Nếu ai đó không hiểu hệ thống AAC của con tôi (ví dụ: không biết ngôn ngữ ký hiệu), con tôi sẽ giao tiếp với họ bằng cách nào?

Hãy nhớ rằng, trẻ thường "từ bỏ" AAC khi nó không thiết thực với trẻ hoặc gia đình trẻ trong môi trường gia đình và cộng đồng. Hãy chuẩn bị sẵn sàng để vượt qua các rào cản khi cần.

Tôi cần học gì để giúp con giao tiếp tại nhà?

Sự thành công của con bạn với AAC sẽ phụ thuộc vào khả năng của bạn với tư cách người chăm sóc trong việc thực hành kỹ năng này cùng con tại nhà và trong cộng đồng. Đừng ngại yêu cầu được đào tạo và hỗ trợ!

Chúng tôi có phải quyết định ngay hôm nay không?

Câu trả lời cho câu hỏi này nên là "Không." Đây là một quyết định quan trọng, và không sao cả nếu bạn cần thêm thời gian để cân nhắc các câu trả lời cho những câu hỏi trên. Bạn không bao giờ nên cảm thấy bị áp lực phải ký vào IEP ngay khi kết thúc buổi họp. Bạn có quyền yêu cầu một buổi họp tiếp theo trước khi ký nếu cần.

Có rất nhiều điều cần cân nhắc khi xác định liệu AAC có phù hợp với con bạn hay không. Hãy thoải mái đặt câu hỏi và yêu cầu sự hỗ trợ từ các chuyên gia trong nhóm IEP của con bạn. Họ ở đó để giúp bạn, và quan trọng nhất, giúp con bạn tìm được tiếng nói của mình!

Nguồn:

Questions to Ask When an AAC Device is Recommended – Jennifer McMahon, MA, BCBA, Autism Parenting Magazine, Issue 176 (03/2025). Dịch và biên soạn với sự cho phép của tòa soạn.